Vierde Sondag in Koninkrykstyd

Sections

Oorsig

Inleiding

Die samehang van die liturgiese tekste setel in die kosbaarheid van dissipelskap. Ons word aangespoor om met alle mag daaraan vas te klou. Deur te volhard om Elia te volg, verkry Elisa die mantel van sy meester – die Gees van God. Die psalm bevestig (vers 2) dat ’n gelowige niks anders kosbaarder mag ag as om God te dien nie. Ook in Galasiërs 5 wys God die weg aan as ’n keuse vir vryheid teenoor selfsug – ’n strewe om vol te wees van die gawes van die Gees. Die teks van Lukas bevestig die noodsaak om nie ’n nooduitgang te probeer oophou nie, maar ten volle aan die roeping tot dissipelskap toegewy te wees.

Fokusteks

Galasiërs 5:1, 13-25

Ander tekste

Elisa klou vas aan Elia van wie hy sy erflating ontvang (2 Konings 2).
God se beskerming en sorg is so kosbaar dat gelowiges daaraan klou (Ps 16).
Om God só te kan dien, moet mens vrygemaak wees van eiebelang en in die Gees lewe (Gal 5).
“Omkykers” is nie geskik vir God se koninkryk  nie (Luk 9:51-62).

Galasiërs 5:1,13-255
Christus het ons vry gemaak om werklik vry te wees. Staan dan vas in hierdie vryheid en moet julle nie weer onder ’n slawejuk laat indwing nie.

Die Christelike vryheid
2Kyk, ek, Paulus, sê vir julle: As julle julle laat besny, sal Christus vir julle geen betekenis hê nie. 3Ek sê dit weer nadruklik vir elkeen wat hom laat besny: Hy is verplig om die hele wet van Moses te onderhou. 4Julle wat van julle sonde vrygespreek wil word deur die wet te onderhou, julle het julle band met Christus verbreek, julle het die genade van God verbeur. 5Wat ons betref, deur die werking van die Gees is dit ons hoop en verwagting dat ons deur te glo, vrygespreek sal word. 6In Christus Jesus is dit nie van belang of jy besny is of nie. Al wat van belang is, is geloof wat deur die liefde tot dade oorgaan.

7Julle was so goed op pad. Wie het julle verhinder om die waarheid te bly gehoorsaam? 8Wie het julle omgepraat? Nie God nie; Hy roep julle tot gehoorsaamheid. 9’n Bietjie suurdeeg deurtrek die hele deeg. 10Ons band met die Here gee my die vertroue dat julle net so sal dink soos ek. Maar die man wat vir julle in verwarring bring, wie hy ook al mag wees, God sal hom straf.

11Wat my betref, broers, as ek nog verkondig dat ’n mens besny moet word, waarom word ek dan nog vervolg? Dan is die kruis as struikelblok mos uit die weg geruim. 12Ek wens die mense wat dié verwarring onder julle stig, wou hulleself dan maar heeltemal ontman!

Die Gees van God en ons sondige natuur
13Julle, broers, julle is tot vryheid geroep. Moet net nie julle vryheid misbruik as ’n verskoning om sonde te doen nie, maar dien mekaar in liefde. 14Die hele wet word in hierdie een gebod saamgevat: “Jy moet jou naaste liefhê soos jouself.” 15Maar julle byt en verskeur mekaar; pas op dat julle mekaar nie later heeltemal verslind nie.

16Wat ek bedoel, is dít: Laat julle lewe steeds deur die Gees van God beheers word, dan sal julle nooit swig voor begeertes van julle sondige natuur nie. 17Wat ons sondige natuur begeer, is in stryd met wat die Gees wil, en wat die Gees wil, is in stryd met wat ons sondige natuur begeer. Hierdie twee staan lynreg teenoor mekaar, en daarom kan julle nie doen wat julle graag wil nie. 18Maar as julle julle deur die Gees laat lei, staan julle nie meer onder die wet nie.

19Die praktyke van die sondige natuur is algemeen bekend: onsedelikheid, onreinheid, losbandigheid, 20afgodsdiens, towery, vyandskap, haat, naywer, woede, rusies, verdeeldheid, skeuring, 21afguns, dronkenskap, uitspattigheid en al dergelike dinge. Ek waarsku julle soos ek julle al vroeër gewaarsku het: Wie hom aan sulke dinge skuldig maak, sal nie die koninkryk van God as erfenis verkry nie.

22Die vrug van die Gees, daarteenoor, is liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid, goedhartigheid, getrouheid, 23nederigheid en selfbeheersing. Teen sulke dinge het die wet niks nie. 24Dié wat aan Christus Jesus behoort, het hulle sondige natuur met al sy hartstogte en begeertes gekruisig. 25Ons lewe deur die Gees; laat die Gees nou ook ons gedrag bepaal.

26Ons moenie verwaand wees, mekaar uittart of op mekaar afgunstig wees nie.

Eksegeties

Cousar skryf dat Paulus op ten minste twee fronte teëstanders het: “There are the advocates of circumcision, es­sentially legalists, and then there is a party of libertines, which holds to a view of freedom which disregards the commandment to love and every other restraint.” Galasiërs 5:1 en 13 veronderstel beide. Slawerny was ’n gevaar na beide kante toe. Betz skryf dat die juk van slawerny verskillende vorme kan aanneem. Dit kan die juk van die Joodse Tora (wet) wees (5:2-12), of die verdorwenheid deur die vlees of sondige natuur (5:13-24). Die lesers kon dus óf slawe van die wettiese godsdienstige reëls word – dit waarvan Christus hulle juis vrygemaak het – of slawe van hulle sondige natuur, dit waarvan Christus hulle ook vrygemaak het.

Wat Paulus met die “sondige natuur” (vlees) bedoel, hou hiermee verband. Indien ons dit verstaan, word die verklaring van die gedeelte ook aansienlik makliker. Ebeling het ’n intensiewe studie hieroor gedoen en tot die gevolgtrekking gekom dat ons die sondige natuur van die mens op twee vlakke moet verstaan. Die lewe in die vlees beteken nie slegs dat daar in die praktyke van die sondige natuur volhard word nie (Gal 5:19-21). Die ander aspek van hierdie lewe in die vlees bestaan daarin dat, náás Christus, (vleeslike) kwalifikasies ingebou is om die seëninge wat aan Abraham toegesê is, te deel (Gal 5:2-12). Die vryheid in Christus word sowel deur godsdienstigheid as deur bandeloosheid bedreig. Beide groepe plaas hulleself buite die genade van God. Daarom dat Paulus so radikaal reageer op die Jode wat ’n ander evangelie verkondig as wat hy verkondig het (Gal 1:6-10; 2:3-14; 3:1-5; 4:9, 10). Daar is dus geen verskil tussen die heidene en die godsdienstige Jode nie. Beide is slawe.

Vers 1: Vryheid is een van die kernbegrippe in die brief. Lategan gaan so ver om te beweer dat die bekommernis oor die moontlike verlies van die vryheid in Christus die rede was waarom Paulus die leiers in Jerusalem besoek het. Vryheid is ’n deurlopende tema in hoofstuk vier: “Die begin en die einde van die evangelie is vryheid” (Lategan). Betz bevestig hierdie gedagtes: “Freedom is the central theological concept which sums up the Christian’s situation before God as well as in this world. It is the basic concept underlying Paul’s argument throughout the letter. Christian freedom is the result of Christ’s act of having liberated those who believe in him (the “indicative”), but this result is stated as a goal, purpose, and direction for the life of the Christian (the “imper­ative”).” Baie van Paulus se vriende het hom waarskynlik daaraan herinner dat die enigste oplossing om hulle wat die pad op morele gebied byster geraak het, reg te ruk, in “a stiff dose of law” lê (Bruce): “But Paul could not agree . . . nothing was more certainly calcu-lated to kill true free­dom. The freedom of the Spirit was the antidote alike to legal bondage and unrestrained licence” (Bruce).

Vers 13: Die gawe van vryheid bevat altyd die element van risiko (Lategan). Min twyfel kan bestaan oor die gesindhede wat daar in die gemeente geheers het. Die vryheid is misverstaan. Mense het gedoen wat hulle wil. Vryheid in Christus impliseer egter “’n doelbewuste besluit om ’n bepaalde gedragslyn te volg” (Lategan). Vryheid is die lanseerbasis of operasiebasis vir die ekspedisie wat voorlê (Cole). Deur die werking van die Gees is liefde niks anders as dade nie (5:6). Vers 13 gee verdere inhoud aan hierdie liefde deur die woorde “dien mekaar in liefde”. Letterlik sou ons kon sê dat ons ’n slaaf in liefde sal word (Stott, Lategan). Stott skryf: “We are free in relation to God, but slaves in relation to each other.” Later word dit duidelik dat hierdie liefde ook die dra van mekaar se laste insluit. Dit is die volle uitvoering van die wet (Gal 6:2). Dit is ’n duidelike sinspeling op die slawerny, enersyds, van wettiese godsdienstige reëls en andersyds, van die sondige natuur. Die enigste manier om die vryheid te bewaar is deur die liefde (Betz). Vryheid word beoefen wanneer liefde beoefen word.

Vers 14: Paulus verwerp nie die betekenis van die wet nie. Hy gee inhoud aan die wet. Die kern van die wet is liefde. Cole merk op dat die “vervulling” van die wet twee dinge kan beteken. Die eerste is dat die opsomming van die wet in liefde gevind word (Sien Matt 22:39, 40). Die tweede is dat Paulus aan teëstanders wil sê dat die Christelike liefde juis hierdie wet uitvoer en uitleef.

Vers 15: Dat alles nie maanskyn en rose in die gemeente was nie, is duidelik. Dis duidelik dat die nuwe leer wat verkondig is, opspraak verwek en tot stryery gelei het (Bruce). Onderlinge konflik en verdeeldheid word duidelik aangespreek. Die verwysings na verdeeldheid en skeuring (5:19-21) as deel van die praktyke van die sondige natuur, benadruk dit. Die beeld van wilde diere wat nie rus voor die ander dier verslind is nie, is ’n verskriklike beeld van die liefdeloosheid wat daar tussen sommige mense bestaan het. Cole verwys na die parallel in die twee Kilkenny katte uit die tyd van Cromwell, wat so verskriklik baklei het dat daar nie eens ’n stukkie van enige van die twee katte se pelse oorgebly het nie.

Vers 16-18: Paulus verduidelik nou in meer besonder-hede wat hy bedoel. Die geweldige stryd tussen die ou en nuwe lewe wat in Galasiërs 3 en 4 teenoor mekaar gestel is, word benadruk. Die ou en die nuwe lewe, die kragvelde van die sondige natuur en die Gees, is onversoenbaar (Lategan). Die sondige natuur is in opstand teen God. Dit verslaaf die mens.

Om deur die Gees beheer te word, beteken dat die pad van die Gees bewandel word. Christene is gesien as mense van die weg (Hand 9:2). Bruce skryf: “‘Walk by the Spirit’ means ‘let your conduct be directed by the Spirit’. The way of the Spirit is the way of freedom; the way of the Spirit is the way of love.” Hierdie liefde word egter nie deur iets uiterliks beheer nie. Niemand kan ons dwing om ons naaste lief te hê nie: “Such love must be generated from within—by the Spirit” (Bruce).

Vers 19-22: Ebeling benadruk dat Paulus nie spesifieke soorte “proper conduct or moral behavior, divided into vices and virtues” lys nie: “For this reason the usual designation of these series as catalogs of vices and virtues is misleading. He describes throughout human conduct that does not fit into the psychological schema of character and act but shines forth to fill the totality of life. Neither list is ultimately a human product; each characterizes human beings themselves as products of the power that drives them, whether the flesh or the Spirit.”

Bruce verwys na voorbeelde van lyste wat wel in die antieke wêreld bestaan het. Die doel van die lyste is om te benadruk dat dieselfde gesindhede steeds in die kerk leef – iets wat nie behoort te bestaan nie. Die negatiewe dinge wat Paulus noem, het waarskynlik binne die gemeente bestaan.

Verse 19-21: Die sonde waarna Paulus hier verwys, is deur die heidense moraliste as dinge gesien wat teen die menslike natuur ingaan (Cole). Paulus benadruk egter dat dit deel van die sondige menslike natuur is. Dit was natuurlik vir die mens buite Christus om so op te tree. Byna al die kommentare probeer die praktyke van die sondige natuur in kategorieë plaas. Die eerste drie gaan oor sedelike misdrywe. Onsedelikheid het te doen met prostitusie en buite-egtelike seksuele verhoudinge. Onreinheid het ook ’n seksuele ondertoon. Losbandig-heid gaan oor die gebrek aan selfbeheersing. Die ander praktyke is van ’n meer algemene aard. Afgodsdiens en towery spreek vanself. Van vyandskap tot en met afguns gaan dit oor medemenslike verhoudings. Ebeling wys daarop dat die agt selfstandige naamwoorde in die hart van die lys na die woelinge in die gemeenskapstruktuur verwys. Dit gaan oor die persoonlike verhoudings wat vernietig word. Die laaste twee hou met ’n gebrek aan selfbeheersing verband. Die lys is nie afgesluit nie, daarom voeg Paulus “en al dergelike dinge” by. Hierdie gedrag is buite orde en kan op geen manier geassosieer word met mense wat die koninkryk van God sal binnegaan nie.

Vers 22-23: Liefde, vryheid en die werk van die Gees is onskeibaar. Liefde is die werk van die Gees wat in dade oorgaan (5:6). Liefde is die vervulling van die wet (5:13, 14). God se liefde is deur die Gees in ons harte uitgestort (Rom 5:5). Liefde neem ’n sentrale plek in die gawes van die Gees aan die gemeente in (1 Kor 13).

Die vrug van die Gees is ’n ordelike lewenstyl. Dit skep goeie verhoudinge. Dit is nie iets wat uit die mens voortkom nie. Reëls en regulasies bewerk dit nie. Dit is die vrug van die Gees! Lategan wys daarop dat daar drie groepe bestaande uit drie deugde is, naamlik: “liefde, vreugde, en vrede; geduld, vriendelikheid en goedhartig-heid; getrouheid, nederigheid en selfbeheersing. Ebeling skryf: “The fruit of the Spirit, however, is one and indivisible. Although it is de­scribed here in three triplets, this harmonious organization (which does not end with “and the like”) is meant to symbolize perfect totality.” Dit is die “spon­taneous product of the presence of the Spirit of Christ within the heart of the Christian” (Cole). Op hierdie manier benadruk Paulus dat die manier waarop Christene leef en behoort te leef, selfs aan die “hoogste verwagtings van die Griek voldoen en dit selfs oortref” (Lategan). Ook teenoor die Joodse teëstanders maak Paulus ’n direkte stelling. Die wet het niks teen hierdie deugde nie. Dit is wat die wet beteken.

Vers 24-25: Die twee lewenswyses wat teenoor mekaar gestel is, word ook met die kruisiging en dood van die ou mens in verband gebring. Omdat die mens saam met Christus gekruisig is (Gal 2:20), is ’n ou lewenswyse in beginsel onmoontlik. Die dood van die ou mens saam met Christus en die lewe van Christus deur die Gees, is onlosmaaklik verbonde: “Christologie en etiek kan vir Paulus nooit geskei word nie” (Lategan). Ebeling maak die verskil tussen die wet en die lewe deur die Gees op ’n treffende manier duidelik: “The former is based on unfulfillment, on the driving force of a demand. The latter is based on fulfillment, on the driving force of the Spirit. The former seeks to attain life and righteousness, the latter grows out of gratitude that life and righteousness have been granted by grace. The former must pay laborious heed to infinite detail, never attaining the whole. The latter knows the spontaneity of the Spirit through which the whole is grasped joyfully in the singular detail.” Christene het die aanspraak van die lae, sondige natuur van die mense afgesweer. Die vrug van die Gees word ryp in ons lewe (Stott).

Stott skryf dat ons ’n onderskeid moet maak tussen om deur die Gees gelei te word en om deur die Gees te wandel (1933-vertalng). “As ons deur die Gees lewe, laat ons ook deur die Gees wandel.” Dit dui ’n passiewe en aktiewe aspek van ons lewe deur die Gees aan: “It is the Spirit who does the leading, but we who do the walking.” Ons moet duidelik ook toelaat dat die Gees ons gedrag bepaal: “(W)we are ourselves to ‘walk’, actively and purposefully, in the right way. And the Holy Spirit is the path we walk in, as well as the guide who shows us the way” (Stott). Vers 24 en 25 gebruik hierdie aktiewe en passiewe aspekte van die lewe deur die Gees naas mekaar. Die een kan nie sonder die ander nie. Indikatief en imperatief kan nie geskei word nie.

Hermeneuties

1. Koninkrykstyd word gewoonlik gevul met prediking oor die meer “algemene” dinge in ons Christelike lewe. Daar bestaan baie preke oor hierdie gedeelte. Gewoonlik is die fokus op die vrug van die Gees. Pinksterdienste bied die ideale geleentheid om daarop te konsentreer. Ons fokus hier is nie op die vrug van die Gees nie, maar op die kernbegrip in die Galasiërbrief en ook in hierdie teksgedeelte, naamlik vryheid. Galasiërs 5:1 is die inleiding van die derde hoofdeel van die brief. Dit is die sogenaamde “etiese” deel van die brief wat op die uiteensetting van die aard en diepste grond van die evangelie volg (Lategan). Hierdie laaste hoofdeel van die brief bestaan uit drie onderafdelings, naamlik 5:1-12; 5:13-24 en; 5:25-6:10. Elke onderafdeling word met ’n positiewe stelling oor die nuwe lewe ingelui (Lategan). Ebeling skryf: “The introductory verse (5:1) exhibits the typical structure of Pauline pa­renesis: an imperative develops out of an indicative.”

2. Kommentatore is dit eens dat die Christelike vryheid die basis vir etiek is (Cousar, Betz, Lategan): “The liberating work of Christ becomes the condi­tion on which all else depends; without it Christian ethics cease to be Christian” (Cousar). Die rede hiervoor is geleë in die unieke karakter van hierdie vryheid: “Freedom comes not in human choices but in a divine choice, in God’s election of his people in Christ and their response in faith and obedience.” Die vryheid is ’n gawe van God. Hierdie vryheid bevry ons tot ’n lewe van vryheid. Hierdie lewe van vryheid word die beste beoefen deur liefde te betoon. Die praktiese uitlewing van die vryheid is niks anders nie as die vrug van die Gees (Lategan). Liefde, vryheid en die vrug van die Gees is dus duidelik een saak. Betz formuleer dit baie raak: “As Christian ethical existence is existence ‘in freedom,’ it is identical with existence ‘in and by the Spirit’ (walk in the Spirit, be led by the Spirit, follow the Spirit). One could also say that freedom is another term for the fruit of the Spirit.” Die taak van die Christelike etiek is daarom om die vryheid te bewaar, te beskerm en te beoefen.

Selfs wanneer mense mekaar byt en verskeur, roep die Christelike vryheid ons om lief te hê en met integriteit te lewe (vrug van die Gees), nie soos mense wat deur hulle sondige natuur gedryf word nie. Dit is ’n doelbewuste keuse wat mense onder leiding van die Gees maak. Liefde deurtrek alles wat as vrug van die Gees bekendstaan. Liefde is die kenmerk van vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid en al die ander aspekte van die vrug van die Gees. Cousar benadruk dat die lys waarin die vrug van die Gees beskryf word, as kriterium kan dien om die teenwoordigheid van die Gees te bepaal: “There are those in the church who avoid the concept of the Spirit entirely because it seems so subjective. They have heard a friend say, ‘I felt led by the Spirit to do this’ and were horrified by what was being blamed on the Spirit. How can one be sure the cause was God’s Spirit and not one’s own neurosis or psychosis? How can the Holy Spirit be distinguished from our human spirit? A specific answer in every instance is impossible, but Paul provides help by saying that ‘the fruit of the Spirit is love’ and by pointing to these descriptive marks of love. There may be no fool-proof method of documenting the Spirit’s presence in human life, but we can follow his tracks by seeing evidences of love. If one’s so-called ‘Spirit-led’ activity ends in needless enmity, strife, jealousy, and dissension, then it is a safe bet that the Spirit has had nothing to do with it.”

3. Die rede waarom vryheid die basis vir die Christelike etiek is en waarom die Christelike etiek ophou om Christelik te wees as dit nie op hierdie basis gebou is nie, word verder duidelik wanneer ons die eenheid tussen die gawe (indikatief) en die opdrag (imperatief) in hierdie gedeelte begryp. Dirkie Smit beskryf hierdie verhouding onverbeterlik: “Hier vind ’n mens dieselfde logika wat oral in die Nuwe Testament aangetref word: gelowiges is gered, dáárom moet hulle . . . Geleerdes sê: die indika-tief, die genade, dit wat aan ons geskenk word, kom eerste. Dit is die begin. En dit is vas en seker. Maar daarop volg dan die imperatief, die gebod, of opgawe . . . Die evangelie sê nie eers die gebod en dan die genade nie. Die evangelie sê nie doen dit, en dan sal jy gered word nie. Nee, die evangelie sê die omgekeerde: éérs die genade, maar dan óók die gebod. Eers die gawe, maar dan ook die opdrag. Eers die nuwe lewe, maar dan moet dit ook sigbaar word in die alledaagse lewe” (Hoop in lewe en lyding). Victor Paul Furnish benadruk hierdie gedagte met verwysing na die Pauliniese etiek: “God’s claim is regarded by the apostle as a constitutive part of God’s gift. The Pauline concept of grace is inclusive of the Paul­ine concept of obedience. For this reason it is not quite right to say that, for Paul, the imperative is ‘based on’ or ‘proceeds out of the indicative . . . The Pauline imperative is not just the result of the indicative but fully integral to it” (Theology and Ethics in Paul, bl. 225).

Die prediking kan maklik in eensydighede verval. Enersyds kan ons prediking soms niks anders wees nie as ’n moralistiese appèl wat tot ’n nuwe wettisisme lei. Andersyds kan ons prediking slegs ’n objektiewe mededeling van ’n stand van sake wees, waarvan die mens slegs neutraal kennis kan neem, sonder dat dit ’n lewensverandering tot gevolg het. Wettisisme tref die evangelie van vryheid in die hart. Daarteen moet Christene waak. Om vas te staan in die vryheid, is om opnuut waardering te kry vir die gawe van vryheid. Dis ’n vryheid wat nie deur mense bewerk is nie. Die ander gevaar, ’n bandelose vryheid – ’n evangelie sonder die eis tot lewensverandering – tref ook die Christelike gemeenskap en evangelie in die hart. Die oplossing lê nie in nuwe wettisisme nie, maar in die opdrag om onder leiding van die Gees van liefde te leef, in lyn met sy bedoeling van liefde. Voltaire het opgemerk dat die aanwesigheid van baie wette in ’n samelewing, net soos baie dokters in ’n gemeenskap, ’n aanduiding van siekte is. Ons is vry van wette. Tog is die Christelike vryheid nie inhoudloos nie. Daar is duidelike riglyne, soos Paulus duidelik maak (Lategan). Cousar skryf: “Freedom comes to Christians as a reality into which then they are called (cf. 5:13) and in which they participate. It is not an innate quality or state of being which the individual discovers (or recovers) by sorting out past experiences and rela­tionships. It is a gift bestowed as a result of Good Friday and Easter, which accordingly involves the recipient in a concern for the total well-being of others.”

4. Die stryd van Christene is ’n ander aspek wat duidelik in hierdie gedeelte na vore kom. Stott verwys na Luther se uitspraak dat ons nie stokke en klippe is wat deur niks beweeg word en nie enige luste of begeertes van die vlees ervaar nie. Namate ons langer in die Gees “wandel”, in pas met die Gees kom, word die sondige natuur meer en meer onderwerp: “But the flesh and the Spirit remain, and the conflict between them is fierce and unremitting. Indeed, one may go further and say that this is a specifically Christian conflict. We do not deny that there is such a thing as moral conflict in non-Christian people, but we assert that it is fiercer in Christians because they possess two natures – flesh and Spirit – in irreconcilable antagonism.”

Heel dikwels is gereformeerdes bang vir die woord “keuse”, omdat ons bely dat die korrupte sondaar geen vrye wil het nie. Dit is ook goed om versigtig te wees. Tog is daar ’n keuse wat Christene kan uitoefen. Mense wat reeds die Gees ontvang het, moet besluit of hulle die leiding van die Gees gaan aanvaar. Betz skryf: “Freedom can only mean what it says if the Christian has a choice; he can allow his existence to become a base of operations for the flesh or for the Spirit. If the Christian allows the flesh to get the upper hand, the loss of his freedom is the immediate result, because this freedom is a gift of the Spirit. Therefore, ‘Christian ethics’ can be defined as the exercise of freedom, or as the preservation of free­dom; the corruption and loss of that freedom is then identical with the return under the slavery of ‘the elements of the world’.”

Jesus stuur ons uit en ons kom tot rus

Fokus

Tema: Vrygemaak van eiebelang om in die Gees te lewe 

Rus

God versamel ons voor Hom

Aanvangswoord 
Voorganger: Kom ons loof die Here want Hy bring ons tot die regte insig. Hy is altyd by ons en daarom sal ons altyd vastigheid hê (Ps 16 NAV en Lewende Bybel).
Gemeente: Ons is bly en juig en voel veilig by U Here. By U is daar oorvloedige blydskap. Uit u hand kom net wat mooi is (Ps 16:9-11).

Voorganger: Neem my in beskerming, o God  ek soek skuiling by U.
Gemeente: Ek behoort aan U, daar is vir my niks goeds nie behalwe by U (Ps 16:2).

Seëngroet
Voorganger: Ek groet u in die Naam van die Vader en die Seun en die Heilige Gees.
Gemeente: Here U is ons lewe, U sorg vir ons, wat ons van U ontvang is mooi (Ps 16:5 en 6 NAV). Amen.

Lied

Loflied
Lied 196, 197 of 199; NSG 34;
Flam 3 “Aan u voete, Heer”

Aansluiting by fokusteks
Lied 436 “Herskep, o Gees, laat leef, o Gees”; Lied 309;  NSG 267 “My lewe bly aan U gewy”

F10. “Jesus, Alles Gee Ek U”
(RUBRIEK:  FLAM Gemeentesang – Toewyding)
Oorspronklike titel: Jesus, all for Jesus
Teks en Musiek: Robin Mark & Jennifer Atkinson
Afrikaanse vertaling: 2005  Faani Engelbrecht
© 1991  Authentic Publishing

1. Jesus, alles gee ek U,
Wat ek is en het
En wat ek ooit sal wees.
Jesus, alles gee ek U,
Wat ek is en het
En wat ek ooit sal wees.
Al my hoop, my planne en my tyd
Lê ek in u hand,
Vertrou ek aan U toe.
Al my hoop en planne en my tyd
Lê ek in u hand,
Vertrou ek aan U toe.

Refrein:
Deur U wil te doen, leer ek om vry te wees.
Deur U wil te doen, leer ek om vry te wees.
Jesus, alles gee ek U,
Wat ek is en het
en wat ek ooit sal wees.

Familie-oomblik

Die “Statue of Liberty” in die VSA (eintlik is haar regte naam “Liberty Enlightening the World”) is in 1886 deur Frankryk aan die VSA geskenk.  Vir die mense van die VSA simboliseer sy vryheid, ‘n waarde wat vir hul land baie belangrik is.  [Foto (c) smackbangkaboom by www.deviantart.com]

Baie van die burgers van die VSA se voorouers was immigrante.  Soos wat hulle die land per boot genader het, was die standbeeld die eerste ding wat hulle gesien het.  Dit was asof sy hulle verwelkom het met haar arm in die lug:  “Hier is jy welkom.  Hier sal jy vry wees.”

Skole in die VSA hou gereeld opvoerings met hierdie standbeeld as sentrale punt, om kinders te herinner wat hulle graag ‘n land wil wees waar almal welkom is, waar mense vry kan wees.

Oor die jare het hulle egter ook geleer dat vryheid met verantwoordelikheid saamgaan.  Dikwels, wanneer vryheid bedreig word, het mense die standbeeld gebruik om hul mede-burgers te herinner dat vryheid en verantwoordelikheid bymekaar hoort.

Die prente wys hoe die standbeeld gebruik word om vir mense te wys dat vryheid misbruik word en om mense bewus te maak van ander wie se vryheid ontneem word:  swart mense [foto van ‘n siviele regte betoging by die standbeeld – www.life.com], vrouens [foto van die Jackson Biblioteek, Universiteit van Noord-Carolina by Greensboro] en immigrante.  Met hierdie beelde herinner die kunstenaars mense daaraan dat vryheid ook met verantwoordelikheid gepaard gaan.

God praat met ons en ons luister

Die tweede beweging van die luistersiklus is om te luister.

Preekriglyn

Die Galasiërbrief laat mens dink aan die bekende Statue of Liberty aan die Amerikaanse Ooskus, in New York.  Christene is immers vry van verslawing. Paulus sê: Ons is tot vryheid geroep (5:13).

Min woorde is so gewild soos die woord vryheid.  Vryheid was een van die sentrale temas van die kerkhervorming.  Een van Martin Luther se bekendste boeke heet “Die vryheid van ’n Christen.” Flip Theron sê: “Volgens een van ons volksdigters is vryheid dié woord van alle woorde wat die mens se hart beroer. Dit eggo deur die ou Transvaalse volkslied: ‘Dat vrije, dat vrije, dat vrije volk zijn wij!’ Ons het selfs ’n dorp met die naam Vryheid . . . ’n Moderne Franse filosoof definieer die mens trouens as vryheid. Die mens is vryheid, pure vryheid, vertel hy ons. Ook die Franse Revolusie het die woord vryheid op sy banier geskryf.”

Vir Paulus is die vryheid waartoe Christene geroep is, kosbaar.  Ons is vrygemaak sodat ons God kan verheerlik deur die vrug van die Gees te dra.  Daarom waarsku hy in ons teks dat daar voortdurend twee staatsgrepe is wat ons vryheid bedreig en dit van ons wil wegneem.

Die staatsgreep van wettisisme en moralisme

Wettisisme en moralisme bedreig die vryheid wat ons in Christus het. So dikwels word lidmate ernstig belas met ekstra “voorwaardes” waaraan hulle moet voldoen om vir God aanvaarbaar te wees. So dikwels verloor die prediker uit die oog dat ons op ’n baie vroom en godsdienstige manier op ons sondige natuur bou en nie op Christus nie. Ons dink dat ons mense bevry wanneer ons ’n bevryding in Christus met nuwe wette en bepalings verkondig. Dit maak mense egter net weer slawe.

Van hierdie slawerny hoor ons in Galasiërs 4: “Maar noudat julle Hom leer ken het, of liewer, noudat Hy julle ken, hoe val julle dan nou weer terug na daardie minderwaardige en armsalige wettiese godsdienstige reëls? Wil julle van voor af weer slawe daarvan wees? Julle hou aan om besondere dae en maande, feesgeleenthede en jare te vier. Ek vrees my harde werk aan julle was dalk tevergeefs” (4:9-11).

Die eise word sonder goeie nuus oorgedra. Sondag na Sondag kreun mense onder die swaar laste van nuwe reëls en regulasies en hoor nooit dat ons reeds bevry is nie, dat ons dit nie hoef te bewerk nie, dat die genade gratis is. Die eis sonder die evangelie maak mense nougesette, slaafse Christene, met min vreugde en harde harte vir hulle wat anders dink. Geen wonder dat die wêreld ons as ’n klomp bekrompe vreugdelose mense sien nie. Martin Luther het opgemerk dat dit vir ander lekker moet wees om in Christene se teenwoordigheid te wees.

Johan Cilliers noem wettisisme en moralisme die uitwissing van God en van God se genade.  Wettisisme laai die harde juk op ons dat ons deur ons eie gehoorsaamheid God se genade moet verdien.  Wettisisme verskaf, náás Christus, ander kwalifikasies om die seëninge wat aan Abraham toegesê is, te deel (5:2-12).

Die staatsgreep van bandeloosheid

Bandeloosheid verstaan vryheid só dat ons vry van alle verantwoordelikheid is.  Ons kan doen net wat ons wil.  Vryheid as bandeloosheid is ook slawerny.  Dan word ons die slawe van ons sondige begeertes.

Bandeloosheid verwoes mens se lewe omdat dit geen grense van verantwoordelikheid ken nie.  Dit is soos ’n verwoestende vuur wat brand totdat net as oor is.  Soos Paulus sê:

19 Die praktyke van die sondige natuur is algemeen bekend: onsedelikheid, onreinheid, losbandigheid, 20 afgodsdiens, towery, vyandskap, haat, naywer, woede, rusies, verdeeldheid, skeuring, 21 afguns, dronkenskap, uitspattigheid en al dergelike dinge. Ek waarsku julle soos ek julle al vroeër gewaarsku het: Wie hom aan sulke dinge skuldig maak, sal nie die koninkryk van God as erfenis verkry nie.

Bandeloosheid misbruik vryheid as ’n verskoning om sonde te doen (5:13).  Paulus verbind bandeloosheid aan vervreemding van mekaar.  In plaas van om die ander te dien, verskeur, verslind en gebruik bandelose mense mekaar.  Dit is die beeld van wilde diere wat nie rus voordat die ander een heeltemal verslind is nie.

Ware vryheid

Paulus kwalifiseer vryheid in ons teks op drie maniere:

  • Vryheid is om mekaar in liefde te dien (5:13);
  • Vryheid is om jou steeds deur die Gees van God te laat beheers (5:16);
  • Vryheid is om die vrug van die Gees te dra (5:22).

Victor Frankl het gesê dat ons vryheid ons inderdaad aan die Statue of Liberty aan die Amerikaanse Ooskus moet laat dink, met dien verstande dat daar ook ’n Statue of Responsibility aan die Weskus opgerig moet word.

Christelike vryheid is nie vryheid ván alles nie (bandeloosheid), of verslawing aan wette nie, maar vryheid tót liefdesdiens (5:13), tót beheersing deur die Gees (5:16), en tót die dra van die vrug van die Gees (5:22).

Vryheid as liefdesdiens

Volgens vers 14 is die betekenis van die wet dat ons mekaar moet liefhê.  Wie liefhet, en in liefde dien (5:13), is nie ’n slaaf van wettiese reëls wat gewoonlik hardvogtig is nie, maar staan in die regte verhouding tot God se wet.  Die wet spoor ons aan tot liefde, tot diens.

Ons is vrygemaak van die verslawing aan reëls en bandeloosheid om te kan dien.  Wie meen dat hulle die eer van God red en die wet gehoorsaam deur ander aan te val en te verskeur, of reëls bo diens aan mense stel, ontkrag die eintlike betekenis van die wet.

Vryheid as beheersing deur die Gees

Ons kan die wet slegs as liefdesdiens toepas wanneer ons ons deur die Gees van God laat lei (5:16).

Paulus teken die Heilige Gees hier as ’n afrigter wat ons leer hoe om die Here te gehoorsaam.  Dit is die Gees wat ons loswikkel uit die staatsgrepe wat beheer van ons lewe wil oorneem, wat ons wil verkneg aan ons sondige begeertes of aan wettiese reëls wat God uit die prentjie laat verdwyn.  Die Gees maak ons vry tot diens.

Ons kan net vry leef as ons oorgegee is aan die Gees van God, en die Gees toelaat om ons te beheers.  Dit is ’n doelbewuste keuse.  Vryheid in Christus is ’n wilsbesluit om ’n bepaalde gedragslyn te volg.  Die Gees oefen hierdie patrone in ons lewens in sodat dit ons gedrag, gevoelens en gewoontes toenemend stempel.

Vryheid as die dra van die vrug van die Gees

Die vrug van die Gees is die karakter en beeld van Christus.  Wie die Gees navolg, en die Gees toelaat ons om deur die Woord te lei, beleef dat die Gees die karakter van Christus in ons lewens inweef.  Dan kry ons deel aan die Here se liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelikheid, goedhartigheid, getrouheid, nederigheid en selfbeheersing.

John Stott skryf tereg dat die vrug van die Gees in ons hele lewenstyl gesien word, die ontspanning wat ons beoefen, die manier waarop ons werk, die boeke wat ons lees en die vriende wat ons maak. Dit sal gesien word in die gebruik wat ons maak van die genade, die dissipline wat ons beoefen deur te bid en die Bybel te bestudeer, die gemeenskap wat ons met ander gelowiges beoefen wat ons tot liefde en goeie dade lei, deur die dag van die Here as sy dag te vier, deur gereeld saam te kom as gelowiges en in nagmaal.

Vers 25 neem die saak verder:  “Ons lewe deur die Gees, laat die Gees nou ons gedrag bepaal”.  John Stott merk op dat dit ’n passiewe en aktiewe aspek van ons lewe deur die Gees aandui: “It is the Spirit who does the leading, but we who do the walking.” Ons moet duidelik ook toelaat dat die Gees ons gedrag bepaal: “We are ourselves to ‘walk’, actively and purposefully, in the right way. And the Holy Spirit is the path we walk in, as well as the guide who shows us the way”. Vers 24 en 25 gebruik hierdie aktiewe en passiewe aspekte van die lewe deur die Gees naas mekaar. Die een kan nie sonder die ander nie. Indikatief en imperatief kan nie geskei word nie.

Indikatief (gawe) en imperatief (opdrag)

Ons ontvang ons vryheid van wettisisme en bandeloosheid as ’n geskenk van God (indikatief).  Daarom kan ons God gehoorsaam (imperatief).

Dirkie Smit beskryf hierdie verhouding as volg: “Hier vind ’n mens dieselfde logika wat oral in die Nuwe Testament aangetref word: gelowiges is gered, dáárom moet hulle … Geleerdes sê: die indikatief, die genade, dit wat aan ons geskenk word, kom eerste. Dit is die begin. En dit is vas en seker. Maar daarop volg dan die imperatief, die gebod, of opgawe . . . Die evangelie sê nie eers die gebod en dan die genade nie. Die evangelie sê nie doen dit, en dan sal jy gered word nie. Nee, die evangelie sê die omgekeerde: éérs die genade, maar dan óók die gebod. Eers die gawe, maar dan ook die opdrag. Eers die nuwe lewe, maar dan moet dit ook sigbaar word in die alledaagse lewe.”

As vry mense, neem ons verantwoordelikheid om oor grense lief te hê, met integriteit te lewe en so anders te wees as die wêreld.  Ons is vry én verantwoordelik.

God stuur ons om te leef

Die derde beweging van die luistersiklus is om te leef.  Hier is ‘n paar voorstelle om dit liturgies aan te voer:

Gee voldoende geleentheid vir stilgebed en selfrefleksie voor die Here:

  • Vra dat lidmate nadink oor bandeloosheid en halsstarrige ongehoorsaamheid waarmee hulle moet breek deur die Here se genade.  Waar moet die Gees ons bevry van magte wat ons lewe in ’n staatsgreep bind?
  • Wat moet bely word?  Skuldbelydenis is die eerste stap in die vrykom van  staatsgrepe.
  • ’n Alternatiewe vraag: Watter greep het wettisisme en rigiditeit op ons lewens?
  • Waar moet ons leer om met die oë van Christus, gelei deur die Gees, na situasies te kyk?

Uitsending

Lied 524; NSG 202 “God roep ons om met woord en daad”;
Flam 71 “U Is Vir My Genoeg”