Sondag van Verheerliking – Feesdiens

Picture of Woord en Fees

Sondag van Verheerliking - Feesdiens

Liturgiese Voorstel

Liturgiese Voorstel

Sleutelteks: 2 Petrus 1:16-21
Ander tekste: Eksodus 24:12-18; Psalm 2 of Psalm 99; Matteus 17:1-9


Transfiguration, Andrei Rublev (1405)

2 Petrus is die enigste Nuwe-Testamentiese brief wat na Christus se verheerliking op die berg verwys. In Eksodus 24 lyk die magtige teenwoordigheid van die Here soos ’n gloeiende vuur op die berg Sinai. Die koning word in Psalm 2 op die heilige berg, Sion, gesalf en Psalm 99 besing die heiligheid van God. Matteus 17 vertel die verhaal van Jesus se verheerliking.

Inleiding

Sondag van Verheerliking (transfigurasie) merk die oorgang tussen die tyd na Epifanie en Lydenstyd. Dit is die viering van die verheerliking van Christus aan die begin van sy lydensweg.

Hierdie Sondag fokus op die glansryke bekendmaking van Christus se goddelike misterie aan sy dissipels. Etlike kunstenaars se verbeelding is deur hierdie gebeure aangegryp. Kunstenaars soos Andrei Rublev, Fra Angelico en Rapael se werk kan by Textweek gesien word.

Die kleure vir Sondag van Verheerliking is wit en goud.

Diensorde 

God versamel ons voor Hom

Aanvangswoord
Voorganger: Here, U is die magtige Koning,
U het die reg lief;
wat reg is, het U tot stand gebring.
U het reg en geregtigheid in Jakob gevestig.
Gemeente: Prys die Here ons God.
Kom buig in aanbidding voor God,
want die Here ons God is heilig (uit Ps 99:4-5).

Seëngroet

Aanvangslied
Lied 169 “Heilig, heilig, heilig”
NSG “Heilig, heilig, heilig, Heer, God almagtig”

Skriflesing
Eksodus 24:12-18

Skuldbelydenis
Lied 232/NSG 60 “Diep, o God, diep neergeboë”

Wil van God
Die verheerliking op die berg openbaar onder andere drie groot sake aangaande Christus, naamlik:

  • Waarheid (dat Jesus die Here is)
  • Skoonheid (sy gesig straal soos die son)
  • Goedheid (die kruisweg lê voor).

Rublev se ikoon beskryf Christus in sy heerlikheid wat in die teenwoordigheid van Moses en Elia (bo) vir mense (Petrus, Jakobus en Johannes onder) intree.

In respons op die groot sake aangaande Christus kan ons die wil van God gehoorsaam:

  • Waarheid – Geloof
  • Skoonheid – Hoop
  • Goedheid – Liefde

Lied 530 “Praat ek mense-, eng’letale”

Skriflesing
Matteus 17:1-9

Lofprysing
Lied 175 “Majesteit”
Lied 215/ NSG 130 “Besing die lof van Jesus saam”

Doopherinnering
Ons is deur water van die doop aan Christus verbind;
ons loof U Here vir die gawe van die doop.

Ons loof U Here:

  • U Gees het aan die begin oor die waters gesweef
  • Deur vloedwater is Noag en sy gesin gered
  • Deur die see is U volk van slawerny bevry
  • By die rivier is U Seun gedoop
  • By die doopvont word ons kindskap bevestig.
  • Ons loof U Here vir die gawe van die doop. Amen.

(nav die “Right to Water” Liturgie)

Lied 290/NSG 361 “Dit is my troos dat ek gedoop is”

Diens van die Woord

Gebed om die opening van die Woord
Goeie God,
U laat u waarheid straal,
stil en eenvoudig,
kwesbaar soos ’n kersvlam,
maar net so hardnekkig
soos die dag wat elke oggend opnuut breek.
Gee ons gees die vermoë
om die stiltes en eenvoud van u stem op te vang.
Verhelder ons oog met die lig van u Woord.
Bevry ons verstand
om die waarheid van u evangelie te besef. Amen.

Skriflesing
2 Petrus 1:16-21

Kindertyd
Carolyn Brown stel voor dat verskillende skilderye van die verheerliking vertoon word en dat dan op die dissipels se gesigsuitdrukking van verbasing en verwondering gefokus word.


Transfiguration, Fra Angelico (1400-1455)

Boodskap

Gebed
O Here, onuitputlike bron van alle goeie dinge,
ons eer U vir die gawes van u liefde.
Gee dat ons u Woord hoor
met die opregte begeerte om te ontvang wat dit belowe
en te gaan doen wat dit van ons vra.
Grafeer u Woord nie net in ons verstand nie,
maar ook in ons harte.
Verander ons deur die Heilige Gees
om al hoe meer aan die beeld van u Seun gelyk te word.
Ons wil ons verwonder aan u heerlikheid
terwyl ons in die helder spieël van u evangelie kyk. Amen.
(Liturgie van die Gereformeerde Kerk in Frankryk)

Diens van die tafel

Geloofsbelydenis 

Voorganger:  Ons glo dat God Homself geopenbaar het as die Een wat geregtigheid en ware vrede onder mense wil bring;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy in ’n wêreld vol onreg en vyandskap op ’n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is en dat Hy sy kerk roep om Hom hierin na te volg;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy aan verdruktes reg laat geskied en brood aan die hongeriges gee; dat Hy die gevangenes bevry en blindes laat sien;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy die wat bedruk is ondersteun, die vreemdelinge beskerm en weeskinders en weduwees help en die pad vir die goddelose versper;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat vir Hóm reine en onbesmette godsdiens is om die wese en die weduwees in hulle verdrukking te besoek;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy sy volk wil leer om goed te doen en die reg te soek;
Gemeente:  Jesus is die Heer.
(Aangepas uit die Belydenis van Belhar – par 4)

Sang
Flam 206 “Ons glo”
Lied 450 “Vader, Seun, Heil’ge Gees”
NSG 14 “Eer kom toe aan God die Vader”

Toewyding
Here Jesus Christus,
help ons om u sagte geur te versprei oral waar ons gaan.
Laat u lewe, u Gees,
so deur ons vloei dat ons boordensvol word van u liefde.
Beheers ons lewe, deurdrenk ons so volkome dat ons klein lewe iets sal weerkaats van die skittering van u wese.
Laat u Lig deur ons straal,
sodat ons lewe sal skyn soos u s’n,
en sodat elke mens met wie ons te doen kry,
iets van u teenwoordigheid sal ervaar.
Laat hulle na ons kyk, en niks anders sien nie as vir U, Jesus, alleen.
Bly by ons sodat u warm liefde deur ons kan uitstraal.
Dit sal nie ons wees nie, Here, maar u liefde, u lig,
u warm hart wat in ons begin klop het.
So wil ons U dien, terwyl U deur ons dien,
so wil ons U prys, sonder om te preek. Amen.
(Moeder Teresa aangehaal in Gebedeboek vir die lewe)

Nagmaal

Die verheerliking is ook ’n verwysing na die koms van Christus in heerlikheid by die voleinding. Die nagmaal is onder andere ook ’n verkondiging van ons toekoms-verwagting. Ons het in die nagmaal die versekering dat die Here een met ons is. Tog kyk die gemeente hiermee ook vooruit na sy wederkoms en verkondig daarmee die dood van die Here totdat Hy kom. Deur die nagmaal strek ons ons uit na die dag wanneer Hy die hemel en die aarde nuut sal maak sodat geregtigheid daarin kan woon – en “God alles . . . vir alles” kan wees. In die nagmaal verlang die bruid van Christus na die bruilofsmaaltyd van die Lam.

Sang

Lied 587 “Kyk, Hy kom! Wag, laat ons luister”. Lied 587 is ’n kelkgedig wat bedoel is om in afgedrukte vorm aan die nagmaalsbeker te herinner.
NSG 137 “Kyk, Hy kom! Wag, laat ons luister”

Uitsending

Slotlied 
Flam 113 “Here Jesus U skyn oor almal”
Lied 168 “Heilige Jesus”
NSG 160 “Heilige Jesus”

Seën

Ander liedere
Lied 152 “Verhoogde Heiland, bind ons saam”
Lied 547 “Alle volke, klap jul hande”
Flam 8 “Al die lof, aanbidding en die Here”
Flam 21 “In die hemel is die Heer”
Flam 289 “My hele menswees”


Preekstudie: 2 Petrus 1: 16-21

Inleiding en teks

Daar is onsekerheid of Petrus self die boek 2 Petrus geskryf het weens die groot verskille tussen die taal, styl en woordgebruik in 1 en 2 Petrus. ’n Sterk moontlikheid bestaan dat die geskrif neergepen is deur ’n sekretaris. In terme van temas is daar wel ooreenkomste tussen 1 en 2 Petrus. Die styl van die geskrif maak dat sommige dit as ’n brief, ander as ’n preek, of selfs as ’n laaste testament, beskryf. Dit is moontlik in 67-69 nC in Rome geskryf – voor die vernietiging in 70 nC van die tempel in Jerusalem. Daar is duidelike ooreenkomste met die brief van Judas wat iewers tussen 55-65 nC tot stand gekom het en ook deur sommige eerder as ’n preek of kommentaar as ’n brief beskou word.

Daar is die vermoede dat 2 Petrus 10 tot 13 jaar later as
1 Petrus geskryf is en dat baie van die lesers uit die tweede geslag Christene bestaan het. Nie net vervolging nie, maar ook die kwessie van dwaalleringe was ’n werklikheid waarmee die gemeentes gekonfronteer is.

Vers 16. Die “ons” verwys na die apostels en kontrasteer met die “ek” in vers 12. Daarmee bevestig Petrus weer sy outoriteit. Die verwysing in die oorspronklike na muthois (mites) wat slim ontwerp is (sesofismenois – partisipium), is duidelik ’n hou na ander stemme waaraan die lesers/luisteraars blootgestel is. Die werkwoord gnōrizein is ’n tegniese woord in die Nuwe Testament (Luk 2:15; Joh 15:15; Rom 16:26; Ef 6:19; Kol 1:27) wat dui op die bekendmaking van goddelike misterie. Die woorde dunamin kai parousian is ’n uitdrukking wat dui op die krag van die opstanding en die wederkoms. Die woord parousia beteken letterlik “teenwoordigheid” en was ’n heilige woord in die Hellenisme wat deur die Hellenistiese Jodedom oorgeneem is. Die Christenskrywers gebruik die woord tegnies om na die wederkoms te verwys. Terwyl daar wel diegene is wat argumenteer dat dit na Christus se eerste koms en aardse bediening kan verwys, is die algemene oortuiging dat die woord hier in sy algemene gebruik in die Nuwe Testament verstaan moet word. Dit sluit ook beter aan by die voorafgaande gedeelte wat reeds die tema van die wederkoms aanraak. Die 1983 Afrikaanse Bybel vertaal die woord met “wederkoms”, terwyl die 1933-Vertaling dit letterlik met “koms” vertaal. Die Direkte Vertaling vertaal die uitdrukking as “kragtige teenwoordigheid”.

Die gebruik van die woord epoptai (ooggetuies) is waarskynlik ook nie so onskuldig nie. In die misterie-godsdienste dui dit op diegene wat bevoorreg is om dieper in die goddelike openbaring te kan sien. Dit is die enigste plek in die Nuwe Testament waar die woord in dié vorm gebruik word. (Alhoewel in 1 Pet 2:12; 3:2 die woord epopteuontes gebruik word.)

Vers 17-18. Die woorde timēn kai doksan, eer en heerlikheid, is ’n algemene uitdrukking (Ps 8:5; Heb 2:7 en 9; Rom 2:7 en 10; 1 Tim 1:17; 1 Pet 1:7; Op 4:9). Dit dui op die verhoging en uitstraling van ’n besondere glans. Dit is ’n heenwysing na God die Vader en gaan saam met die majesteit van God (1 Pet 1:7; Judas 25). Majesteit was een van die benaminge van God in die Ou Testament (Lev 3:4). 1 Petrus gebruik hier hoofsaaklik Matteus se beskrywing (17:5) van Jesus se verheerliking op die berg. 1 Petrus beskryf dit as ’n heilige berg terwyl die evangelieskrywers net praat van ’n “hoë berg”. Psalm 2:6 verwys na Sion as die heilige berg waar die koning gesalf word.

Vers 19. Die “ons” verwys na die gelowiges en nie net na die dissipels nie. Die “profetiese woord” behoort hier verstaan te word as ’n verwysing na die hele Ou Testament en nie net na die profete – soos die 1983 Afrikaanse Vertaling moontlik verstaan kan word – nie. Hierdie Ou-Testamentiese geskrifte moet dus skyn soos ’n lamp in ’n donker plek (vgl Ps 119:105). Die “donker plek” (auchmērō topō) is ’n verwysing na die wêreld soos dit nou is en wat nog steeds in afwagting verkeer dat Christus sal kom (Joh 1:5; Ef 6:12; 1 Tess 5:4; 1 Joh 2:8). Die dag wat aanbreek is die wederkoms (parousia) (vgl Rom 13:12). Daar is ’n vreemdheid in die verwysing na die “môrester” (fōsforos) – die verwagting is eerder dat die opkoms van die son die nuwe dag sal aandui. Indien hierdie egter as ’n verdere uitbreiding gelees word, kan die môrester verstaan word as ’n verwysing na Christus (Num 24:17; Luk 1:78; Op 22:16). “This clause must be a pictorial description of the way in which . . . Christ will dissipate the doubt and uncertainty by which their hearts are meanwhile beclouded and will fill them with a marvellous illumination . . . The Parousia is conceived of as having a transforming effect in the hearts of faithful believers” (Kelly 1969:323).

Vers 20. Soos elders in die Nuwe Testament, verwys grafēs (skrif) hier na die Ou Testament. Die vertaling van epiluseōs is nie sonder probleme nie. Die woord verskyn in hierdie vorm net hier en in die LXX. Die werkwoord epiluein verwys na die bekendmaking van valse waarhede of die uitleg van raaisels, drome of gelykenisse. Die mees aanvaarde vertaling is “uitleg” of “interpretasie”. Die betekenis daarvan is om weer die apostoliese outoriteit te kontrasteer met die dwaalleraars wat hulle eie interpretasie gee.

Vers 21 kontrasteer die voorafgaande. Dit is nie deur eie interpretasie nie, maar net deur die werk van die Heilige Gees dat egte woorde gespreek kan word. Dit sluit ook aan by die Ou-Testamentiese boodskap (Jer 1:4-10; 23:16; Eseg 13:3), wat onderskei tussen ware en valse profete. Hierdie tema word in 1 Petrus 2:1 voortgesit.

Konteks

Dwaalleraars skep onsekerheid by die lesers/luisteraars. Nie net ten opsigte van leefstyl nie, maar ook ten opsigte van die koms van die Here Jesus Christus. Die vraag oor die werklikheid en gesag van Christus is ook ter sprake. Die lesers word aangeraai om die getuienis van Petrus te glo en dit word deur verdere argumentering bevestig.

Dit is Petrus se laaste getuienis (1:12-15) en behoort geglo te word. Dit moet verstaan word in die lig daarvan dat iemand teen die einde van sy lewe net die waarheid sal praat. Dit hou geen voordeel meer in om onwaarhede te praat nie. Petrus getuig dat hy ’n ooggetuie was (1:16-19). ’n Ooggetuie is beskou as die heel beste getuie. Petrus beroep hom daarop dat, soos die Skrif (OT), hy ook deur die werk van die Heilige Gees ’n geïnspireerde getuie is (1:20-21).

Petrus maak dit duidelik dat hy vanuit eie ervaring praat wanneer hy vir hulle vertel van die gesag van Christus. Dit wat hy sê is nie die gevolg van enige storie nie. Hy was daar toe die stem Jesus Christus verheerlik het. Vir Petrus sluit dit aan by die boodskap van die profete wat soos ’n lig in die donkerte skyn. Christus self breek deur in die harte van die gelowiges soos ’n môrester. Daar moet ’n onderskeid gemaak word tussen dit wat die werk van die Heilige Gees is en diegene wat huile eie verdigsels opmaak.

Terwyl die gesagvolheid van dit waarvan Petrus getuig bevestig word in die perikoop, kom daar ook ’n ander element by, naamlik die verheerliking van Christus. Dit is die enigste plek in die Nuwe Testament buiten die sinoptiese evangelies (Matt 17:1-13; Mark 9:2-13; Luk 9:28-36) waar daarna verwys word.

Hierdie verheerliking op die berg word gesien as ’n verwysing na die koms van Christus in heerlikheid by die voleinding. Sommige verklaarders stel vrae oor die gebruik van die verheerlikingsverhaal deur Petrus, eerder as byvoorbeeld die opstandingsverhaal. Ernst Käsemann meen dit is omdat die verheerliking meer inklusief is. Die opstanding verwys net na Christus, terwyl die dissipels deel is van die verheerliking op die berg. Die lesers kan dus beter daarmee assosieer. A Loisy meen dat Petrus die verheerliking behandel asof dit ’n na-opstandingsgebeurtenis is.

Preekvoorstel 

1. Gee ’n sekere konteks: Dit is ’n skrywe met ’n ernstige appèl, want dit is die laaste woorde voor die skrywer se verwagte dood (1:14). Hy skrywe in ’n konteks waar daar vals leraars is wat mense aanmoedig om te leef soos wat hulle lus het (2:12-19) en die spot dryf met die wederkoms wat nog nie plaasgevind het nie (3:4).

2. Die wederkoms (teenoor die dwaalleraars). Dit is die sentrale punt van hierdie perikoop. Dit is te verstane dat, vir iemand wat daarvan bewus is dat hy self binnekort gaan sterf, die wederkoms (parousia) wel van kardinale belang is. Hierdie verwagting word aan die lesers oorgedra (1:16). Die wederkoms is nie net maar ’n verdigsel/versinsel/fabel/legende nie.

3. Bevestiging van die egtheid. Die skrywer was ’n ooggetuie van wat gebeur het tydens die verheerliking van Christus op die heilige berg (Matt 17). Hierdie verheerlikingsgebeure word die bewysplaas van die wederkoms. Die skrywer was self daar. Daar is ook ander bronne van bevestiging wat die lesers en die skrywer deel, naamlik die Ou-Testamentiese geskrifte. Hierdie getuienis is soos ’n lig wat die leser begelei tot die dag van die wederkoms aanbreek. Daardie dag sal Christus soos ’n môrester deurbreek in die harte van mense.

4. Geskrifte (teenoor die dwaalleraars). Die lesers moet verstaan dat daar mense is wat dinge maar net vanuit hulle eie gesag (teenoor God se wil) uitspreek. Dit kan nie vergelyk word met die Geskrifte wat tot stand gekom het deur die wil (gesag) van God en die werking van die Heilige Gees nie.

5. Petrus en die verheerliking op die berg (transfiguration). Die teks is bedoel om tydens die Sondag van Verheerliking gepreek te word, ’n week voor die eerste Lydensondag. Dit sou makliker gewees het om net uit een van die evangelies te preek op hierdie Sondag. Die uitdaging is om wel aan die Petrus-teks reg te laat geskied gegewe die spesifieke Sondag.

Verheerliking en wederkoms. Die verheerliking op die berg word deur die kommentare gesien as ’n heenwyse na die wederkoms van Christus. Christus se verheerliking is ’n bevestiging deur God van dit wat nog gaan kom.

Die verheerliking skep hoop. Die gebeure op die berg moes aan die dissipels (en Jesus?) bevestiging en ondersteuning gee in die tyd van lyding wat sou voorlê. Dit blyk dat dit vir Petrus, hier kort voor sy dood, sin maak om hierdie gebeurtenis in herinnering te roep veral waar sy lesers bedreig word deur valse leraars in hulle midde. Hierdie in-herinnering-bring skep hoop.

Jan Woest het in sy artikel “Does the Holy Spirit really help us to understand the Bible?” (in Living Theology 2011:147-158), die rol van verbeelding (imagination) in die werksaamheid van die Heilige Gees beskryf. “Imagination is thus futuristic in its direction and functions as the channel through which hope enters our human existence” (Woest 2011:154).

Verbeelding is hier nie ’n “pie in the sky” nie, dit is gegrond op die werklike gebeure van die verlede. Die lesers word by hierdie gebeure ingetrek en behoort daardeur moed te skep.

Die belangrikheid van die regte fokus. Die Direkte Vertaling vertaal ’n deel van vers 19 soos volg: “Julle doen die regte ding as julle daarop fokus . . .” Natuurlik baat alles niks indien die hoorders se gedagtes nie begin fokus op die regte dinge nie. Dit is alleen as die geskrifte en die uitnodiging om die verbeelding te rig op Christus – wat weer as die verheerlikte op die wolke gaan kom – dat daar iets kan gebeur in die hart van die gelowige en wat hoop gee in ’n donker stryd.

Die belangrikheid van reg luister en dus die regte keuses maak. Nie alle stemme kom van God af nie. Die verhaal van die verheerliking is op sigself net betekenisvol indien die hoorders dit kan onderskei as die stem van God.

Bibliografie

Bolkenstein M H 1977. De Prediking van Het Nieuwe Testament; Die Bybellenium 1999; Green M 1968. Tyndale NT Commentary; Groenewald E P 1977. Heyneman, Dirk. Preekstudie A 2007-2008; Holladay, C R 1992. Preaching through the Christian Year; Kelly,
J N D 1969. Black’s NT Commentaries








Sections

Liturgiese Voorstel

Liturgiese Voorstel

Sleutelteks: 2 Petrus 1:16-21
Ander tekste: Eksodus 24:12-18; Psalm 2 of Psalm 99; Matteus 17:1-9


Transfiguration, Andrei Rublev (1405)

2 Petrus is die enigste Nuwe-Testamentiese brief wat na Christus se verheerliking op die berg verwys. In Eksodus 24 lyk die magtige teenwoordigheid van die Here soos ’n gloeiende vuur op die berg Sinai. Die koning word in Psalm 2 op die heilige berg, Sion, gesalf en Psalm 99 besing die heiligheid van God. Matteus 17 vertel die verhaal van Jesus se verheerliking.

Inleiding

Sondag van Verheerliking (transfigurasie) merk die oorgang tussen die tyd na Epifanie en Lydenstyd. Dit is die viering van die verheerliking van Christus aan die begin van sy lydensweg.

Hierdie Sondag fokus op die glansryke bekendmaking van Christus se goddelike misterie aan sy dissipels. Etlike kunstenaars se verbeelding is deur hierdie gebeure aangegryp. Kunstenaars soos Andrei Rublev, Fra Angelico en Rapael se werk kan by Textweek gesien word.

Die kleure vir Sondag van Verheerliking is wit en goud.

Diensorde 

God versamel ons voor Hom

Aanvangswoord
Voorganger: Here, U is die magtige Koning,
U het die reg lief;
wat reg is, het U tot stand gebring.
U het reg en geregtigheid in Jakob gevestig.
Gemeente: Prys die Here ons God.
Kom buig in aanbidding voor God,
want die Here ons God is heilig (uit Ps 99:4-5).

Seëngroet

Aanvangslied
Lied 169 “Heilig, heilig, heilig”
NSG “Heilig, heilig, heilig, Heer, God almagtig”

Skriflesing
Eksodus 24:12-18

Skuldbelydenis
Lied 232/NSG 60 “Diep, o God, diep neergeboë”

Wil van God
Die verheerliking op die berg openbaar onder andere drie groot sake aangaande Christus, naamlik:

  • Waarheid (dat Jesus die Here is)
  • Skoonheid (sy gesig straal soos die son)
  • Goedheid (die kruisweg lê voor).

Rublev se ikoon beskryf Christus in sy heerlikheid wat in die teenwoordigheid van Moses en Elia (bo) vir mense (Petrus, Jakobus en Johannes onder) intree.

In respons op die groot sake aangaande Christus kan ons die wil van God gehoorsaam:

  • Waarheid – Geloof
  • Skoonheid – Hoop
  • Goedheid – Liefde

Lied 530 “Praat ek mense-, eng’letale”

Skriflesing
Matteus 17:1-9

Lofprysing
Lied 175 “Majesteit”
Lied 215/ NSG 130 “Besing die lof van Jesus saam”

Doopherinnering
Ons is deur water van die doop aan Christus verbind;
ons loof U Here vir die gawe van die doop.

Ons loof U Here:

  • U Gees het aan die begin oor die waters gesweef
  • Deur vloedwater is Noag en sy gesin gered
  • Deur die see is U volk van slawerny bevry
  • By die rivier is U Seun gedoop
  • By die doopvont word ons kindskap bevestig.
  • Ons loof U Here vir die gawe van die doop. Amen.

(nav die “Right to Water” Liturgie)

Lied 290/NSG 361 “Dit is my troos dat ek gedoop is”

Diens van die Woord

Gebed om die opening van die Woord
Goeie God,
U laat u waarheid straal,
stil en eenvoudig,
kwesbaar soos ’n kersvlam,
maar net so hardnekkig
soos die dag wat elke oggend opnuut breek.
Gee ons gees die vermoë
om die stiltes en eenvoud van u stem op te vang.
Verhelder ons oog met die lig van u Woord.
Bevry ons verstand
om die waarheid van u evangelie te besef. Amen.

Skriflesing
2 Petrus 1:16-21

Kindertyd
Carolyn Brown stel voor dat verskillende skilderye van die verheerliking vertoon word en dat dan op die dissipels se gesigsuitdrukking van verbasing en verwondering gefokus word.


Transfiguration, Fra Angelico (1400-1455)

Boodskap

Gebed
O Here, onuitputlike bron van alle goeie dinge,
ons eer U vir die gawes van u liefde.
Gee dat ons u Woord hoor
met die opregte begeerte om te ontvang wat dit belowe
en te gaan doen wat dit van ons vra.
Grafeer u Woord nie net in ons verstand nie,
maar ook in ons harte.
Verander ons deur die Heilige Gees
om al hoe meer aan die beeld van u Seun gelyk te word.
Ons wil ons verwonder aan u heerlikheid
terwyl ons in die helder spieël van u evangelie kyk. Amen.
(Liturgie van die Gereformeerde Kerk in Frankryk)

Diens van die tafel

Geloofsbelydenis 

Voorganger:  Ons glo dat God Homself geopenbaar het as die Een wat geregtigheid en ware vrede onder mense wil bring;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy in ’n wêreld vol onreg en vyandskap op ’n besondere wyse die God van die noodlydende, die arme en die veronregte is en dat Hy sy kerk roep om Hom hierin na te volg;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy aan verdruktes reg laat geskied en brood aan die hongeriges gee; dat Hy die gevangenes bevry en blindes laat sien;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy die wat bedruk is ondersteun, die vreemdelinge beskerm en weeskinders en weduwees help en die pad vir die goddelose versper;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat vir Hóm reine en onbesmette godsdiens is om die wese en die weduwees in hulle verdrukking te besoek;
Gemeente:  Jesus is die Heer

Voorganger:  dat Hy sy volk wil leer om goed te doen en die reg te soek;
Gemeente:  Jesus is die Heer.
(Aangepas uit die Belydenis van Belhar – par 4)

Sang
Flam 206 “Ons glo”
Lied 450 “Vader, Seun, Heil’ge Gees”
NSG 14 “Eer kom toe aan God die Vader”

Toewyding
Here Jesus Christus,
help ons om u sagte geur te versprei oral waar ons gaan.
Laat u lewe, u Gees,
so deur ons vloei dat ons boordensvol word van u liefde.
Beheers ons lewe, deurdrenk ons so volkome dat ons klein lewe iets sal weerkaats van die skittering van u wese.
Laat u Lig deur ons straal,
sodat ons lewe sal skyn soos u s’n,
en sodat elke mens met wie ons te doen kry,
iets van u teenwoordigheid sal ervaar.
Laat hulle na ons kyk, en niks anders sien nie as vir U, Jesus, alleen.
Bly by ons sodat u warm liefde deur ons kan uitstraal.
Dit sal nie ons wees nie, Here, maar u liefde, u lig,
u warm hart wat in ons begin klop het.
So wil ons U dien, terwyl U deur ons dien,
so wil ons U prys, sonder om te preek. Amen.
(Moeder Teresa aangehaal in Gebedeboek vir die lewe)

Nagmaal

Die verheerliking is ook ’n verwysing na die koms van Christus in heerlikheid by die voleinding. Die nagmaal is onder andere ook ’n verkondiging van ons toekoms-verwagting. Ons het in die nagmaal die versekering dat die Here een met ons is. Tog kyk die gemeente hiermee ook vooruit na sy wederkoms en verkondig daarmee die dood van die Here totdat Hy kom. Deur die nagmaal strek ons ons uit na die dag wanneer Hy die hemel en die aarde nuut sal maak sodat geregtigheid daarin kan woon – en “God alles . . . vir alles” kan wees. In die nagmaal verlang die bruid van Christus na die bruilofsmaaltyd van die Lam.

Sang

Lied 587 “Kyk, Hy kom! Wag, laat ons luister”. Lied 587 is ’n kelkgedig wat bedoel is om in afgedrukte vorm aan die nagmaalsbeker te herinner.
NSG 137 “Kyk, Hy kom! Wag, laat ons luister”

Uitsending

Slotlied 
Flam 113 “Here Jesus U skyn oor almal”
Lied 168 “Heilige Jesus”
NSG 160 “Heilige Jesus”

Seën

Ander liedere
Lied 152 “Verhoogde Heiland, bind ons saam”
Lied 547 “Alle volke, klap jul hande”
Flam 8 “Al die lof, aanbidding en die Here”
Flam 21 “In die hemel is die Heer”
Flam 289 “My hele menswees”

Preekstudie: 2 Petrus 1: 16-21

Inleiding en teks

Daar is onsekerheid of Petrus self die boek 2 Petrus geskryf het weens die groot verskille tussen die taal, styl en woordgebruik in 1 en 2 Petrus. ’n Sterk moontlikheid bestaan dat die geskrif neergepen is deur ’n sekretaris. In terme van temas is daar wel ooreenkomste tussen 1 en 2 Petrus. Die styl van die geskrif maak dat sommige dit as ’n brief, ander as ’n preek, of selfs as ’n laaste testament, beskryf. Dit is moontlik in 67-69 nC in Rome geskryf – voor die vernietiging in 70 nC van die tempel in Jerusalem. Daar is duidelike ooreenkomste met die brief van Judas wat iewers tussen 55-65 nC tot stand gekom het en ook deur sommige eerder as ’n preek of kommentaar as ’n brief beskou word.

Daar is die vermoede dat 2 Petrus 10 tot 13 jaar later as
1 Petrus geskryf is en dat baie van die lesers uit die tweede geslag Christene bestaan het. Nie net vervolging nie, maar ook die kwessie van dwaalleringe was ’n werklikheid waarmee die gemeentes gekonfronteer is.

Vers 16. Die “ons” verwys na die apostels en kontrasteer met die “ek” in vers 12. Daarmee bevestig Petrus weer sy outoriteit. Die verwysing in die oorspronklike na muthois (mites) wat slim ontwerp is (sesofismenois – partisipium), is duidelik ’n hou na ander stemme waaraan die lesers/luisteraars blootgestel is. Die werkwoord gnōrizein is ’n tegniese woord in die Nuwe Testament (Luk 2:15; Joh 15:15; Rom 16:26; Ef 6:19; Kol 1:27) wat dui op die bekendmaking van goddelike misterie. Die woorde dunamin kai parousian is ’n uitdrukking wat dui op die krag van die opstanding en die wederkoms. Die woord parousia beteken letterlik “teenwoordigheid” en was ’n heilige woord in die Hellenisme wat deur die Hellenistiese Jodedom oorgeneem is. Die Christenskrywers gebruik die woord tegnies om na die wederkoms te verwys. Terwyl daar wel diegene is wat argumenteer dat dit na Christus se eerste koms en aardse bediening kan verwys, is die algemene oortuiging dat die woord hier in sy algemene gebruik in die Nuwe Testament verstaan moet word. Dit sluit ook beter aan by die voorafgaande gedeelte wat reeds die tema van die wederkoms aanraak. Die 1983 Afrikaanse Bybel vertaal die woord met “wederkoms”, terwyl die 1933-Vertaling dit letterlik met “koms” vertaal. Die Direkte Vertaling vertaal die uitdrukking as “kragtige teenwoordigheid”.

Die gebruik van die woord epoptai (ooggetuies) is waarskynlik ook nie so onskuldig nie. In die misterie-godsdienste dui dit op diegene wat bevoorreg is om dieper in die goddelike openbaring te kan sien. Dit is die enigste plek in die Nuwe Testament waar die woord in dié vorm gebruik word. (Alhoewel in 1 Pet 2:12; 3:2 die woord epopteuontes gebruik word.)

Vers 17-18. Die woorde timēn kai doksan, eer en heerlikheid, is ’n algemene uitdrukking (Ps 8:5; Heb 2:7 en 9; Rom 2:7 en 10; 1 Tim 1:17; 1 Pet 1:7; Op 4:9). Dit dui op die verhoging en uitstraling van ’n besondere glans. Dit is ’n heenwysing na God die Vader en gaan saam met die majesteit van God (1 Pet 1:7; Judas 25). Majesteit was een van die benaminge van God in die Ou Testament (Lev 3:4). 1 Petrus gebruik hier hoofsaaklik Matteus se beskrywing (17:5) van Jesus se verheerliking op die berg. 1 Petrus beskryf dit as ’n heilige berg terwyl die evangelieskrywers net praat van ’n “hoë berg”. Psalm 2:6 verwys na Sion as die heilige berg waar die koning gesalf word.

Vers 19. Die “ons” verwys na die gelowiges en nie net na die dissipels nie. Die “profetiese woord” behoort hier verstaan te word as ’n verwysing na die hele Ou Testament en nie net na die profete – soos die 1983 Afrikaanse Vertaling moontlik verstaan kan word – nie. Hierdie Ou-Testamentiese geskrifte moet dus skyn soos ’n lamp in ’n donker plek (vgl Ps 119:105). Die “donker plek” (auchmērō topō) is ’n verwysing na die wêreld soos dit nou is en wat nog steeds in afwagting verkeer dat Christus sal kom (Joh 1:5; Ef 6:12; 1 Tess 5:4; 1 Joh 2:8). Die dag wat aanbreek is die wederkoms (parousia) (vgl Rom 13:12). Daar is ’n vreemdheid in die verwysing na die “môrester” (fōsforos) – die verwagting is eerder dat die opkoms van die son die nuwe dag sal aandui. Indien hierdie egter as ’n verdere uitbreiding gelees word, kan die môrester verstaan word as ’n verwysing na Christus (Num 24:17; Luk 1:78; Op 22:16). “This clause must be a pictorial description of the way in which . . . Christ will dissipate the doubt and uncertainty by which their hearts are meanwhile beclouded and will fill them with a marvellous illumination . . . The Parousia is conceived of as having a transforming effect in the hearts of faithful believers” (Kelly 1969:323).

Vers 20. Soos elders in die Nuwe Testament, verwys grafēs (skrif) hier na die Ou Testament. Die vertaling van epiluseōs is nie sonder probleme nie. Die woord verskyn in hierdie vorm net hier en in die LXX. Die werkwoord epiluein verwys na die bekendmaking van valse waarhede of die uitleg van raaisels, drome of gelykenisse. Die mees aanvaarde vertaling is “uitleg” of “interpretasie”. Die betekenis daarvan is om weer die apostoliese outoriteit te kontrasteer met die dwaalleraars wat hulle eie interpretasie gee.

Vers 21 kontrasteer die voorafgaande. Dit is nie deur eie interpretasie nie, maar net deur die werk van die Heilige Gees dat egte woorde gespreek kan word. Dit sluit ook aan by die Ou-Testamentiese boodskap (Jer 1:4-10; 23:16; Eseg 13:3), wat onderskei tussen ware en valse profete. Hierdie tema word in 1 Petrus 2:1 voortgesit.

Konteks

Dwaalleraars skep onsekerheid by die lesers/luisteraars. Nie net ten opsigte van leefstyl nie, maar ook ten opsigte van die koms van die Here Jesus Christus. Die vraag oor die werklikheid en gesag van Christus is ook ter sprake. Die lesers word aangeraai om die getuienis van Petrus te glo en dit word deur verdere argumentering bevestig.

Dit is Petrus se laaste getuienis (1:12-15) en behoort geglo te word. Dit moet verstaan word in die lig daarvan dat iemand teen die einde van sy lewe net die waarheid sal praat. Dit hou geen voordeel meer in om onwaarhede te praat nie. Petrus getuig dat hy ’n ooggetuie was (1:16-19). ’n Ooggetuie is beskou as die heel beste getuie. Petrus beroep hom daarop dat, soos die Skrif (OT), hy ook deur die werk van die Heilige Gees ’n geïnspireerde getuie is (1:20-21).

Petrus maak dit duidelik dat hy vanuit eie ervaring praat wanneer hy vir hulle vertel van die gesag van Christus. Dit wat hy sê is nie die gevolg van enige storie nie. Hy was daar toe die stem Jesus Christus verheerlik het. Vir Petrus sluit dit aan by die boodskap van die profete wat soos ’n lig in die donkerte skyn. Christus self breek deur in die harte van die gelowiges soos ’n môrester. Daar moet ’n onderskeid gemaak word tussen dit wat die werk van die Heilige Gees is en diegene wat huile eie verdigsels opmaak.

Terwyl die gesagvolheid van dit waarvan Petrus getuig bevestig word in die perikoop, kom daar ook ’n ander element by, naamlik die verheerliking van Christus. Dit is die enigste plek in die Nuwe Testament buiten die sinoptiese evangelies (Matt 17:1-13; Mark 9:2-13; Luk 9:28-36) waar daarna verwys word.

Hierdie verheerliking op die berg word gesien as ’n verwysing na die koms van Christus in heerlikheid by die voleinding. Sommige verklaarders stel vrae oor die gebruik van die verheerlikingsverhaal deur Petrus, eerder as byvoorbeeld die opstandingsverhaal. Ernst Käsemann meen dit is omdat die verheerliking meer inklusief is. Die opstanding verwys net na Christus, terwyl die dissipels deel is van die verheerliking op die berg. Die lesers kan dus beter daarmee assosieer. A Loisy meen dat Petrus die verheerliking behandel asof dit ’n na-opstandingsgebeurtenis is.

Preekvoorstel 

1. Gee ’n sekere konteks: Dit is ’n skrywe met ’n ernstige appèl, want dit is die laaste woorde voor die skrywer se verwagte dood (1:14). Hy skrywe in ’n konteks waar daar vals leraars is wat mense aanmoedig om te leef soos wat hulle lus het (2:12-19) en die spot dryf met die wederkoms wat nog nie plaasgevind het nie (3:4).

2. Die wederkoms (teenoor die dwaalleraars). Dit is die sentrale punt van hierdie perikoop. Dit is te verstane dat, vir iemand wat daarvan bewus is dat hy self binnekort gaan sterf, die wederkoms (parousia) wel van kardinale belang is. Hierdie verwagting word aan die lesers oorgedra (1:16). Die wederkoms is nie net maar ’n verdigsel/versinsel/fabel/legende nie.

3. Bevestiging van die egtheid. Die skrywer was ’n ooggetuie van wat gebeur het tydens die verheerliking van Christus op die heilige berg (Matt 17). Hierdie verheerlikingsgebeure word die bewysplaas van die wederkoms. Die skrywer was self daar. Daar is ook ander bronne van bevestiging wat die lesers en die skrywer deel, naamlik die Ou-Testamentiese geskrifte. Hierdie getuienis is soos ’n lig wat die leser begelei tot die dag van die wederkoms aanbreek. Daardie dag sal Christus soos ’n môrester deurbreek in die harte van mense.

4. Geskrifte (teenoor die dwaalleraars). Die lesers moet verstaan dat daar mense is wat dinge maar net vanuit hulle eie gesag (teenoor God se wil) uitspreek. Dit kan nie vergelyk word met die Geskrifte wat tot stand gekom het deur die wil (gesag) van God en die werking van die Heilige Gees nie.

5. Petrus en die verheerliking op die berg (transfiguration). Die teks is bedoel om tydens die Sondag van Verheerliking gepreek te word, ’n week voor die eerste Lydensondag. Dit sou makliker gewees het om net uit een van die evangelies te preek op hierdie Sondag. Die uitdaging is om wel aan die Petrus-teks reg te laat geskied gegewe die spesifieke Sondag.

Verheerliking en wederkoms. Die verheerliking op die berg word deur die kommentare gesien as ’n heenwyse na die wederkoms van Christus. Christus se verheerliking is ’n bevestiging deur God van dit wat nog gaan kom.

Die verheerliking skep hoop. Die gebeure op die berg moes aan die dissipels (en Jesus?) bevestiging en ondersteuning gee in die tyd van lyding wat sou voorlê. Dit blyk dat dit vir Petrus, hier kort voor sy dood, sin maak om hierdie gebeurtenis in herinnering te roep veral waar sy lesers bedreig word deur valse leraars in hulle midde. Hierdie in-herinnering-bring skep hoop.

Jan Woest het in sy artikel “Does the Holy Spirit really help us to understand the Bible?” (in Living Theology 2011:147-158), die rol van verbeelding (imagination) in die werksaamheid van die Heilige Gees beskryf. “Imagination is thus futuristic in its direction and functions as the channel through which hope enters our human existence” (Woest 2011:154).

Verbeelding is hier nie ’n “pie in the sky” nie, dit is gegrond op die werklike gebeure van die verlede. Die lesers word by hierdie gebeure ingetrek en behoort daardeur moed te skep.

Die belangrikheid van die regte fokus. Die Direkte Vertaling vertaal ’n deel van vers 19 soos volg: “Julle doen die regte ding as julle daarop fokus . . .” Natuurlik baat alles niks indien die hoorders se gedagtes nie begin fokus op die regte dinge nie. Dit is alleen as die geskrifte en die uitnodiging om die verbeelding te rig op Christus – wat weer as die verheerlikte op die wolke gaan kom – dat daar iets kan gebeur in die hart van die gelowige en wat hoop gee in ’n donker stryd.

Die belangrikheid van reg luister en dus die regte keuses maak. Nie alle stemme kom van God af nie. Die verhaal van die verheerliking is op sigself net betekenisvol indien die hoorders dit kan onderskei as die stem van God.

Bibliografie

Bolkenstein M H 1977. De Prediking van Het Nieuwe Testament; Die Bybellenium 1999; Green M 1968. Tyndale NT Commentary; Groenewald E P 1977. Heyneman, Dirk. Preekstudie A 2007-2008; Holladay, C R 1992. Preaching through the Christian Year; Kelly,
J N D 1969. Black’s NT Commentaries

© Missio 2024 | All rights reserved.