Sewentiende Sondag in Koninkrykstyd

Sections

Oorsig

Inleiding

Seisoen van die Skepping

Daar is wêreldwyd ’n toenemende besorgdheid by Christene oor die ekologiese krisis en oor die manier waarop mense misbruik maak van God se skepping. Dit het onder andere daartoe gelei dat daar in die viering van die kerklike jaar ook plek ingeruim word vir geleenthede om in die erediens en prediking te fokus op die skepping en die mens se Godgegewe roeping om na die skepping om te sien.

Ons voorstel is dat die Seisoen van die Skepping in 2010 oor vier Sondae gevier word, naamlik op 19 en 26 September en 3 en 10 Oktober. Dit bly egter ’n seisoen binne die oorkoepelende seisoen van Koninkrykstyd. Die fokustekste in die Leesrooster vir hierdie vier Sondae is tekste uit die twee Timoteusbriewe. Aangesien die fokusteks en ook die ander tekste vir die vier Sondae nie spesifiek met die skepping te doen het nie, word daar ’n lys van alternatiewe tekste aangebied wat net soos die Leesrooster ook ekumenies van aard is. Hierby aansluitend is daar vir elke Sondag ’n tema gekies: die oseane (19 September), die dierelewe (26 September), die storm (3 Oktober) en die kosmos (10 Oktober).

Belangrike fokuspunte vir dié seisoen:

  • die verering van God as die Skepper van alle dinge;
  • die viering van die aarde as planeet wat gevul word deur God se teenwoordigheid;
  • die belydenis van ons aandeel aan die misbruik en vernietiging van die skepping;
  • die verkondiging van Jesus as die kosmiese Christus wat die ganse skepping vernuwe;
  • die verantwoordelikheid om saam met Christus betrokke te wees by die genesing van die skepping.

Tydseie kenmerke
Kleure en simboliek
Blou, bruin, wit, groen en rooi

Enkele bykomende gedagtes om liturgiese kreatiwiteit te stimuleer:

  • Op elkeen van die vier Sondae kan agtereenvolgens simbole soos ’n glasbak met water, ’n erdebak met grond, ’n aantal brandende kerse en ’n massa wit blomme op die nagmaaltafel geplaas word.
  • Gedeeltes van die liturgie soos die begin of einde (of die volledige erediens) kan in die buitelug gevier word.
  • Indien ’n erediens spesifiek op bewusmaking van ekologiese probleme gemik is, kan daar swart sakke uitgedeel word met die versoek dat lidmate dit gedurende hierdie tyd sal gebruik om rommel in hulle omgewing op te ruim.
  • Herwinningshouers kan op die kerkterrein geplaas word sodat lidmate herwinbare afval daarin kan plaas. Dit kan baie sinvol as projek deur die kinders van die gemeente aangepak word.
  • Blomme en ander produkte van die natuur kan prominent vertoon word in die liturgiese ruimte, asook negatiewe beelde soos ’n uitgebrande stomp.
  • Inligting aangaande spesifieke projekte kan tydens ’n omgewingsdiens gekommunikeer word.

Feesdae
Assisidag (4 Oktober) wat sy oorsprong vind in die skeppingsfokus van die lewe en werk van Fransiskus van Assisi, val binne die seisoen van skepping en kan goedskiks op die voorafgaande of daaropvolgende Sondag deel uitmaak van die viering tydens die erediens. In verskillende kerke en kontekste word verskillende ander dae ook vir aspekte van die skepping gereserveer, byvoorbeeld die Wêrelddag vir water (22 Maart), Wêreldomgewingsdag (5 Junie), Boomdag (5 September) en Wêreldkosdag (16 Oktober).

Op soek na ekologiese deugde

Daar is meer en meer kerke, vanuit verskillende konfessionele tradisies regoor die wêreld, wat ’n Seisoen van die Skepping in Koninkrykstyd vier, veral in die tyd na 1 September elke jaar. Dit volg op ’n voorstel in die verband van die Ekumeniese Patriarg Dimitri I van die Ortodokse kerk in 1989. In ’n aanbeveling van die Sentrale Komitee van die Wêreldraad van Kerke na aanleiding van die Wêreld-beraad vir Volhoubare Ontwikkeling (Johannesburg 2002) word kerke ook aangemoedig om 1 September elke jaar af te sonder as ’n dag van gebed vir die skepping en volhoubaarheid. Sedertdien het kerke in Australië, Nieu-Seeland, die Filippyne en die VSA gekom met inisiatiewe om liturgiese materiaal te ontwikkel vir só ’n Seisoen van die Skepping. Die European Christian Environment Network nooi insgelyks alle kerke in Europa uit om ’n “Time for Creation” in die tydperk van 1 September tot die tweede Sondag in Oktober te vier. Die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke het in Februarie 2007 ingestem dat ’n Seisoen van die Skepping by die kalender toegevoeg word en die Network of Earthkeeping Christian Communities in South Africa het ook reeds hierdie voorstel ondersteun. So ’n Seisoen van die Skepping, saam met die viering van Omgewingsondag (6 Junie 2010) en verskeie ander kerklike feesdae, kan kerke in Suid-Afrika inderdaad help om hierop te fokus.

God se groot werk met die aarde kan verwoord word onder die temas van skepping, geskiedenis, sonde, God se sorg, verlossing, kerk en sending, en voleinding. In die Seisoen van die Skepping staan ons, heel gepas in Koninkrykstyd, stil by die tema van die skep­ping. God se skepping is lank verstaan as bloot die verhoog waarop die drama van verlos­sing tussen God en mens afspeel. Die ekologiese krisis het ons gehelp om met nuwe oë te kyk na God se gawe van die skepping, na die gevolge van die mens se sonde vir die skep­ping en na die verlossing van die skepping, saam met die mens.

Daar is talle gedeeltes in die Bybel wat met God se skepping te make het. Hier kan ’n mens dink aan geliefkoosde tekste soos Genesis 1, 2 en 9, Psalm 8, 19 en 104, Jesaja 40-66, gedeeltes uit Jesus se bergrede, Romeine 8, Kolossense 1 en Openbaring 21. Daar is egter nog veel meer as dit ter sprake. Wanneer jy die Bybel lees met ’n lens wat jou sensitief maak vir verwysings na dit wat aards is, ontdek jy gou-gou dat die Bybel tot barstens toe daarvan vol is. Dit help jou om te sien dat daar op elke bladsy van die Bybel gepraat word van berge en heuwels, lig en lug, grond en water, riviere en die see, wind en vuur, lewe en sterwe, plante en bome, diere en voëls, en ook oor die mens. Dit gaan nie net hier oor iets interessants wat die Bybel byvoorbeeld oor bome te sê het nie. Elkeen van hierdie temas kan ons help om die hele boodskap van die Bybel vanuit ’n ander oogpunt te verstaan – juis omdat die hele drama van skepping, sonde, verlossing en voleinding óók (bv) met bome te make het. Heel dikwels, as mense dit nie wil doen of verstaan nie, is dit berge of bome wat God se Woord bring. Ons sou daarom kon sê dat elkeen van hierdie temas ons kan help om vanuit ’n nuwe hoek na die hart van die evangelie te kyk.

In die Seisoen van die Skepping sal ons elke jaar na een van hierdie temas kyk. In September / Oktober 2010 kyk ons veral na die rol van deugde, insluitende die sogenaamde ekologiese deugde. Daar word deesdae baie klem gelê op ’n herwinning van ’n deugde-etiek. Net so word die belangrikheid van ekologiese deugde soos matigheid, eenvoud, soberheid, sorgsaamheid en wysheid wêreldwyd beklemtoon. In al vier die teksgedeeltes uit Paulus se briewe aan Timoteus word die rol van deugde beklemtoon. Kyk byvoorbeeld na die rol van tevredenheid, toewyding en eerbaarheid in 1 Timoteus 2:2; na tevredenheid in 1 Timoteus 6:6, 8 (teenoor allerlei ondeugde) en minsaamheid in 1 Timoteus 6:11; na moed en selfbeheersing in 2 Timoteus 1:7; na verdraagsaamheid en volharding in 2 Timoteus 2:10-11. Elkeen van hierdie deugde kan ekologies ingeklee word, veral as ’n mens soek na ’n manier van lewe wat volhoubaar kan wees vir almal op aarde – want die lewenstyl van die verbruikersklas is net eenvoudig nie volhoubaar nie.

Die briewe aan Timoteus gaan egter nie net oor die belangrikheid van hierdie deugde nie. Dit is een ding om dit te beklemtoon, dit is ’n ander ding om dit ook te beoefen. Waar kan die inspirasie en energie daarvoor vandaan kom? In hierdie teksgedeeltes kom ’n mens op die spoor van die geheim van só ’n manier van lewe. Wat is hierdie geheim? In elkeen van die teksgedeeltes kom iets hiervan na vore: die krag van die opstanding, die blye boodskap, volkome toewyding aan God, kennis van die waarheid van die evangelie, getrouheid aan daardie waarheid teenoor dwaalleer, die genade­gawes wat God gee, die krag wat God ons gee, die betroubaarheid van die Woord en, miskien bo alles, die trou van God – aan gelowiges, maar ook aan God se hele skepping. Dit is alleen wanneer ’n mens deur die wonder van die evangelie oorweldig word dat hierdie deugde daaruit voortvloei.

Gemeentes word aangemoedig om hierdie tekste te bestudeer met die oog op die viering van ’n Seisoen van die Skepping, om te besin oor die betekenis daarvan vir hulle onmiddellike omgewing, om moontlikhede vir spesiale liturgiese geleenthede te ondersoek en om lidmate en groepe in die gemeente aan te moedig om tydens hierdie seisoen in die kerklike jaar by toepaslike vorms van omgewingsorg betrokke te raak.

Fokusteks

1 Timoteus 6:6-19

Ander tekste

Jeremia 32:1-3a, 6-15;
Psalm 91:1-6, 14-16;
Lukas 16:19-31

1 Timoteus 6:6-19
Vals leer en ware rykdom
Hierdie dinge moet jy aan die mense leer en dit by hulle inskerp. 3As iemand ’n ander leer verkondig en nie hou by die gesonde woorde van ons Here Jesus Christus en by die leer van ons godsdiens nie, 4is hy verwaand en weet hy niks. Hy het ’n sieklike beheptheid met twisvrae en met stryery oor woorde. Daaruit ontstaan afguns, twis, beledigings, gemene verdagmakery, 5voortdurende rusie van mense wat verstandelik verward en van die waarheid beroof is. Hulle dink dat die godsdiens iets is om geldelike wins mee te maak.

6Die godsdiens is ’n groot wins as iemand tevrede is met wat hy het, 7want ons het niks in die wêreld ingebring nie; ons kan ook niks daaruit wegneem nie. 8As ons dan kos en klere het, moet ons daarmee tevrede wees. 9Maar dié wat ryk wil word, val in versoeking. Hulle loop hulle vas in die strik van baie sinlose en skadelike begeertes waardeur mense in verderf en ondergang gestort word. 10Geldgierigheid is ’n wortel van allerlei kwaad. Party het geld nagejaag en toe van die geloof afgedwaal; daardeur het hulle hulleself baie ellende op die hals gehaal.

Die goeie stryd van die geloof

11Maar jy, man van God, moet van hierdie dinge af wegvlug. Streef na opregtheid, toewyding aan God, geloof, liefde, volharding, minsaamheid. 12In die goeie wedloop van die geloof moet jy al jou kragte inspan en die ewige lewe as prys behaal. Daartoe het God jou geroep en het jy die goeie belydenis voor baie getuies afgelê. 13Voor God, wat aan alle dinge die lewe skenk, en voor Christus Jesus, wat teenoor Pontius Pilatus getuienis afgelê het van die goeie belydenis, beveel ek jou: 14“Voer jou opdrag stiptelik en onberispelik uit tot op die dag dat ons Here Jesus Christus kom.” 15Sy verskyning sal op die bestemde tyd plaasvind. Daarvoor sorg God, die goeie en enigste Heerser, die Koning van die konings en die Here van die heersers. 16Hy alleen besit onsterflikheid; Hy woon in ontoeganklike lig. Geen mens het Hom gesien of kan Hom sien nie. Aan Hom kom toe eer en ewige mag! Amen.

17Dié wat in hierdie wêreld ryk is, moet jy waarsku om nie hooghartig te wees nie. Hulle moet nie hulle hoop op die onsekerheid van rykdom vestig nie, maar op God wat alles ryklik aan ons gee om te geniet. 18Spoor hulle aan om goed te doen, om ryk te wees in goeie dade, vrygewig en mededeelsaam. 19So vergader hulle vir hulle ’n skat as ’n goeie belegging vir die toekoms, sodat hulle die ware lewe sal verkry.

20Timoteus, bewaar wat aan jou toevertrou is. Vermy die onheilige en sinlose praatjies en die redenasies van die “kennis”, soos dit verkeerdelik genoem word. 21Daar is mense wat daardie “kennis” aanhang en so van die geloof afgedwaal het.

Die genade sal by julle wees!

Eksegeties

“God wants you to have it – and He wants you to have it now!” Dit is die nou al oorbekende slagspreuk van sommige van die voorstanders van die Afro-Amerikaanse “Health, Wealth and Prosperity Theology”. Voorstanders van hierdie teologie maak ook van tyd tot tyd, in die persoon van byvoorbeeld T D Jakes en Benny Hinn, hulle verskyning op ons televisieskerms. In die lig van die skeefgetrekte verwagtinge wat dié soort teologie by arm mense veral in ontwikkelende lande kan skep en aan die ander kant die hebsug waartoe dit die rykes kan aanpor, rus daar ’n groot verantwoordelikheid op die kerk om weer behoorlik na te dink oor wat die Bybel ten opsigte van rykdom en armoede, volhoubare ontwikke-ling en verantwoordelike rentmeesterskap, leer. Die kerk behoort dan duidelike leiding daaroor te gee binne die gemeenskap waarin die haar bevind.

Volgens die Bybellennium handel Paulus se eerste brief aan die jong geestelike leier, Timoteus, juis oor Christenleierskap in die gemeente. Sy lering oor leierskap val in dié brief in drie groot dele uiteen:
Die Christenleier se opdrag – 1:3-20.
Die Christenleier se gemeente – 2:1-4:16.
Die Christenleier se toerusting – 5:1-6:20.

Die derde gedeelte verduidelik dat ’n geestelike leier agt stukke gereedskap tot sy beskikking het: hoe om medegelowiges te vermaan (5:1-2); weduwees te versorg (5:3-16); met ander leiers te werk (5:17-22); gesond te bly (5:23); mense regtig te ken (5:24-25); diskriminasie te hanteer (6:1-2); met die regte motief te werk (6:3-16); en ryk mense te hanteer (6:17-19).

Dit beteken dat 6:1-19 wat deur die RCL as ’n eenheid vir die sewentiende Sondag in Koninkrykstyd, met spesiale fokus op die Seisoen van die Skepping, voorgeskryf word eintlik uit twee afsonderlike dele bestaan:

Vers 3-16: Hier verloop Paulus se argument soos volg: Daar was mense in Efese wat daarop ingestel was om geld uit die evangelie te maak. Christenleiers kan, onder die druk van die tydsgees, maklik in die versoeking val om slegs vir persoonlike voordeel en vir die geld in die bediening te bly. Daar is in ons samelewing duidelike voorbeelde hiervan. Kan dit wees dat ons iets daarvan gesien het in die manier waarop sommige geestelike leiers hulle in die aanloop tot die verkiesing in April 2009 geposisioneer het? As jy God egter met die regte motief dien, sal jy tevrede wees met wat jy besit.

Onbybelse tevredenheid kom neer op ’n gebrek aan ambisie: mens benut nie die geleenthede wat God tot jou beskikking stel nie, maar verkies om eerder te krepeer. Bybelse tevredenheid daarenteen is gegrond in die vertroue dat God jou eintlike Voorsiener is. Hy sal vir jou sorg. Daarom kan mens vreesloos en sonder bekommernis jou tyd daaraan spandeer om Hom te dien, uit dankbaarheid vir die kos en klere wat Hy voorsien. Dit is in wese die goeie wedloop waartoe Paulus geestelike leiers oproep. Die loon daarvoor is die ewige lewe.

Vers 17-19: Hier verloop Paulus se argument  soos volg: Gelowiges mag ook ryk wees. Daarvan is daar baie voorbeelde veral die verhale van die Ou Testament, soos Abraham, Job en Salomo. Die taak van die geestelike leier is om die rykes op die onsekerheid van rykdom te wys en die ontnugtering wat mens kan tref as jy jou hoop op welvaart alleen bou. As die aandelemark  tuimel, is al jou gewaande sekuriteit daarmee heen. Dit is veel beter om ryk te wees in die Here deur jou welvaart in diens van die koninkryk te gebruik.

Rykdom bring ook groot verantwoordelikheid mee. God seën sommige mense met welvaart, sodat hulle vir ander tot seën kan wees. Die persoonlike lewensverhaal van die Amerikaanse teoloog, Rick Warren, kan as goeie illustrasie vir Paulus se argument dien. Die publikasie van sy twee bekende blitsverkoper boeke Purpose driven Church en Purpose driven Life het van hom feitlik oornag ’n kitsmiljoenêr gemaak. Toe ’n joernalis hom onlangs na sy nuutgevonde welvaart uitvra, was sy antwoord: “The problem is not being rich; the problem is dying rich.” Geestelike leiers wat hulle sout werd is, help welvarende sakelui om ’n visie vir God se koninkryk te ontwikkel. Iemand skryf iewers: “The priest must supply the king with a vision; without a vision the king gets corrupt.” Sou mens dié  stelling op sommige sektore van die Suid-Afrikaanse samelewing van toepassing kon maak?

Die vraag is derhalwe, sou mens die perikoop wel as ’n eenheid vir ’n preek tydens die Seisoen van die Skepping oorweeg, wat is die fokus waardeur die twee dele tot ’n eenheid saamgebind word? Ek sou voorstel dat die prediker die volgende fokus oorweeg: “Gryperige hande: óf hulle vergryp hulle aan God se godsdiens, óf hulle vergryp hulle aan God se grond”.

Die teks lewer nie ernstige vertalingsprobleme op nie. Die variante lesings wat in die tekskritiese apparaat van The Greek New Testament (Kurt Aland) voorgestel word, het nie ’n beduidende invloed op die betekenis en interpretasie van die perikoop nie.

Hermeneuties

Daar is regtig nie baie inligting oor die ontstaanstyd van 1 Timoteus beskikbaar nie. As mens van die veronderstelling uitgaan dat Paulus die outeur van die brief aan Timoteus is, het hy dit waarskynlik ná die vrylating uit sy eerste gevangeskap in Rome, teen ongeveer 62-64 nC, geskryf. Uit ’n geskrif van Polikarpus van Smirna wat uit ongeveer 125 nC dateer, sou mens kon aflei dat hy met die brief vertroud was. Dit sou beteken dat Paulus nie die skrywer daarvan was nie. Uit ’n studie oor die inhoud van en styl waarmee die brief geskryf is, sou mens met reg kon aanvaar dat Paulus wel die skrywer daarvan was.

Timoteus was een van Paulus se getrouste metgeselle. Nadat hulle ’n tyd lank saam in Efese gewerk het, het Paulus hom as voltydse leraar van die gemeente in Efese agtergelaat en na Masedonië vertrek. Timoteus het onder baie moeilike omstandighede gewerk. Efese was ’n belangrike hawestad wat op die hoofroete tussen die Ooste en Rome (die Weste) geleë was. Uit opgrawings wat daar gedoen is, maak wetenskaplikes die afleiding dat Efese vir sy tyd ’n groot en welvarende stad was. In dié stad het daar, eers as gevolg van Paulus se werk en toe later onder die arbeid van Timoteus, ’n sterk gemeente bestaan. Die gemeente het na alle waarskynlikheid die normale samestelling van die gemeenskap in Efese gereflekteer: Joodse en Griekse bekeerlinge. Geen wonder nie dat dwaalleer een van die groot probleme was waarmee Timoteus te doen gekry het. Aan die een kant het die dwaalleer ’n sterk Joodse karakter vertoon. Die aanhangers daarvan was “leermeesters van die wet” wat hulle met verdigsels en met die uitlê van geslagsregisters besig gehou het. Aan die ander kant was daar ook ’n groep, waarskynlik uit die Griekssprekende deel van die gemeente, wat aanhangers was van die Sinici, ’n filosofiese denkrigting wat ’n bepaalde vorm van wêreldontvlugting geleer het. Hulle het byvoorbeeld die huwelik verbied en geleer dat die opstanding reeds plaasgevind het. Hoe het so ’n verdeelde gemeente in ’n kosmopolitaanse en gesekulari-seerde samelewing geleef? Teen dié agtergrond roep Paulus Timoteus op om by die gesonde leer te bly. Die hoofsaak waarom dit in die gesonde leer gaan, is dat Jesus Christus in die wêreld gekom het om sondaars te verlos. Die gesonde leer moet nie net gepraat en gepreek word nie, maar veral vir die samelewing tot voorbeeld geleef word. Effektiewe leierskap is een van die grootste behoeftes van die moderne wêreld waarin ons leef. Uit die gegewens in Openbaring 2:1-7 is dit duidelik dat die gemeente in Efese onvermoeid daaraan gewerk het om by die suiwer leer te bly deur alles in hulle vermoë te doen om die vals profete te ontmasker. Ongelukkig het dié ywer mettertyd ’n doel op sigself geword. Dit was nie meer uit geesdrif vir Christus nie. Dit het daartoe gelei dat die onderlinge liefde in die gemeente in die slag gebly het en daarmee saam het die Christelike leefstyl as die wesenlike kenmerk van die evangelie in die gedrang gekom.

Op die internet is daar heelwat voorbeelde te vind van hoe predikers uit verskillende geloofstradisies en uit verskillende generasies oor die teksgedeelte preek. Hier volg ’n paar voorbeelde: Onder die tema “The Christian and Money” volg M A Copeland ’n meer tradisionele lyn en laat hom hoofsaaklik deur die vloei van Paulus se argument in die perikoop lei. Hy neem die volgende skema as vertrekpunt:

 

1. Die Bybel het heelwat oor geld te sê:

  1. Dit praat oor verdien en spandeer, oor spaar en uitdeel.
  2. Dit praat selfs oor verkwisting van geld.

2. Die Bybel handel twee wanopvattings oor geld finaal af:

  1. Dat geld absolute sekuriteit waarborg.
  2. Dat God rykes veroordeel omdat hulle ryk is.

1. Die Bybel leer ook dat rykes én armes dieselfde stryd het om te stry:

  1. Afguns op ander.
  2. Hebsug na meer.

2. Jesus bied die “ware rykdom” aan diegene wat aan Hom gehoorsaam is.

In sy preek oor 1 Timoteus 6:17-19 probeer Melvin Newland die konteks van dit wat in die internasionale ekonomie aan die gebeur is, te verreken. Sy tema is “God’s economic plan”. In sy inleiding skryf hy: “I’m not going to talk about the world’s economic plan, (om die krisis van duisende mense wat daagliks aan honger sterf op te los) because you hear about it every day . . .  But I would like to talk about God’s economic plan.” Wat God se ekonomiese plan behels, bespreek hy onder die volgende ses punte:

1. God besit al die rykdom in die wêreld. Die punt is: “. . . none of us could live even for a second on this planet if God didn’t abundantly share His wealth with us.”

2.  God se bedoeling is dat sy rykdom gesirkuleer moet word. “God gives it to us either to give or to hoard. And if we hoard it, God can’t use it.”

3. Ons is rentmeesters van God se rykdom. “I take care of the things that God gives me to use while I make my journey through this world.” Hóé ons met God se goed werk, daaroor sal ons by sy wederkoms verslag moet doen.

4. Ons kan God se rykdom beskikbaar maak deur te gee. “. . . if I’m not receiving from God . . . it’s because I have a giving problem” (Luk 6:38).

5. Mens moet meer in geloof handel as om op gesonde verstand te vertrou. “. . . if you work strictly from reason, you add up your income and subtract your expenses. And whatever is left over after you have given to yourself, you give to God, which in most cases is nothing at all.”

6. God het die blymoedige gewer lief. “Our God is a giving God. He has given all to us and He wants His people to learn how to be generous and willing to share.”

Só lyk God se plan om die ekonomiese krisisse van die moderne samelewing op te los:

Ken Kersten maak ’n baie eietydse preek oor 1 Timoteus 6:6-10 met die titel “Contentment – I still haven’t found what I’m looking for.” Hy begin sy preek deur ’n lied van die musiekgroep U2 voor te speel: “I have climbed the highest mountains. I have run through the fields. I have runned, I have crawled, I have scaled city walls. But I still haven’t found what I’m looking for.” Hy sê ons kultuur leer ons nie om tevrede te wees met wat ons het nie. Inteendeel, ons word geleer om te glo dat die versameling van aardse goed vir ons tevredenheid sal bring. Daarom eindig ons met gryperige hande: Hoe meer ons het, hoe groter word ons versugting na nog meer.

Daaroor is God baie bekommerd, want ons grypsug versteur in die eerste plek ons verhouding met Hom: Ons stel meer belang in God se goed as in goed se God. Tweedens versteur ons grypsug ons verhouding met ander mense. Ons gee naderhand nie meer om op wie ons trap in ons strewe om bo uit te kom nie. Mense is selfs bereid om moord te pleeg in ruil vir persoonlike gewin. Die antwoord is: “We need to prioritize. You don’t have a material-shaped hole on the inside, you have a God-shaped hole that only He can fill.”

Jesus stuur ons uit en ons kom tot rus

Fokus

Tema:  Tevredenheid in God en God se wêreld

Rus

Fokus: Die dierelewe

Baniere met uitbeeldings van dierelewe daarop kan saam met die vorige Sondag se baniere in die aanbiddingsruimte gehang word. Groot erdebakke met sand daarin kan op die nagmaaltafel geplaas word. Kleinerige kerse wat bedreigde/uitgestorwe spesies voorstel, kan by die deure uitgedeel word.

‘n Video of powerpoint van dierelewe kan gewys word.  Gebruik die video/powerpoint wat saam met hierdie preek gebied word, of wys ‘n snit uit die reeks Planet Earth.  Jy kan ook ‘n gratis FLV Converter-program gebruik om video’s soos die volgende af te laai:
Video’s
Een
Twee

(En as dit jou nie motiveer nie, laat ons dit doen:  koop die hele Planet Earth reeks en kyk dit oor en oor!)
Net voor die aanvangswoord kan lidmate genooi word om die kerse wat by die deur uitgedeel is, aan te steek en in die sand in die erdebakke op die nagmaaltafel te plaas.

Gebed
Here God, Skepper van die hemel en die aarde,
ons is in verwondering oor die geheimenis van die
dierelewe op aarde,
die skoonheid en die rykdom daarvan.
Help ons om te verstaan hoe ons die lewe van diere
bedreig en bydra tot die sug van die skepping.
Leer ons om na al die diere om te sien en om te waak
oor al die spesies op aarde.
Leer ons om met respek om te gaan met u skepping.
Tot eer van u Naam.
Amen.

Lied

Lied 464 “O Heer my God”
Lied 509 “Op berge en in dale”
Flam 24 “As Ek U Hemel Aanskou”
Flam 43 “As Die Son Opkom”
Flam 314 “Heer, Hoe Wonderlik” (Verwonderd/Psalm 8)

(Kry Flam liedere by www.flam.co.za)

F24. “As Ek U Hemel Aanskou”
(RUBRIEK:  FLAM Gemeentesang – Verwondering)
Teks en Musiek: Rhe Janse
© 2005 MAR Gospel Music Publishers
(Opgeneem op FLAM, vol 1)
(Psalm 8)

1. As ek U hemel aanskou –
die werke van U vingers,
maan en sterre aanskou –
dan voel ek so gering, Heer.
Wat is die mens dan dat U aan hom dink?
Wat is die mens dan dat U na hom omsien?

2. U laat ons heers oor U werk –
die werke van U hande,
dis aan ons onderwerp –
die see, die lug, die lande.
Wat is die mens dan dat U aan hom dink?
Wat is die mens dan dat U na hom omsien?

Refrein:
O Heer, ons Heer, hoe wonderbaar U Naam!
O Heer, ons Heer, juig aarde, roem Sy Naam!
O Heer, ons Heer, hoe wonderbaar U Naam!
O Heer, ons Heer, juig aarde, roem Sy Naam!
Ons roem U Naam,
Ons roem U Naam!

Familie-oomblik

Speel Prophet se “Asemliedjie” van hul CD “Ban Hom uit die Sinagoge” (Of speel dit tydens die lofsang – of enige ander deel van die liturgie waar dit mag pas.)

Vertel Max Lucado se verhaal “Jy is Myne” (jy kan die boek by BybelMedia bestel).  Dit gaan oor die dag toe die Wemmel Tokkie ‘n nuwe boks gekoop het.  Hoewel die ander Wemmels ook bokse gehad het, het Tokkie so met syne gespog, dat Niek vir homself ‘n bal gaan koop het – sommer twee balle!  Niek het toe ‘n boks én twee balle gehad.  Dit raak toe ‘n kompetisie van wie die meeste en beste balle en bokse het.  Ander Wemmels het ook begin bokse koop:  die slagter, die bakker, die meubelmaker, die koster en die tandarts.  Wanneer iemand baie balle en bokse gehad het, het almal gedink:  “Daar’s ‘n goeie Wemmel.” Pinkenolsie wou nie ‘n arme Wemmel genoem word nie, daarom het hy ook begin bokse en balle versamel.  Hy het naderhand alles verkoop, net sodat hy baie bokse en balle kan hê.  Hy kon nie eers meer saam met sy maats speel nie, want hy moes werk om geld te hê om bokse en balle te koop.

Deur al die gesukkel deur, beland Pinkenolsie een dag by Eli, die Wemmel-maker.  Eli het gesien dat Pinkenolsie swaar dra en het vir hom gevra of hy met al die balle en bokse speel.  Pinkenolsie moes erken dat hy nie daarmee speel nie, maar hou van hoe dit hom laat voel – belangrik.  Eli help hom egter om te besef dat die bokse en balle niemand gelukkig maak nie, maar dat hy wat Pinkenolsie is, spesiaal is omdat Eli hom liefhet.

God praat met ons en ons luister

Die tweede beweging van die luistersiklus is om te luister.

Preekriglyn

“Ieder woelt hier om verandering,” lui die bekende Nederlandse spreekwoord.  Mense is van nature onrustig, ontevrede, verlangend na meer.  Van atlete wat altyd vinnige wil hardloop, hoër of verder wil spring, tot rugbyspelers wat wedstryd op wedstryd wil wen, en met niks minder tevrede is nie, of politici wat hul mag op hoër vlakke wil konsolideer, beur almal altyd na meer en beter.

Dit kontrasteer skerp met die diereryk waar daar soveel tekens van vrede en tevredenheid is.  Van koning Leeu wat lui en tevrede gaap, tot krokodille wat in die wintersonnetjie op sandbanke bak, of miskruiers wat geduldig hulle hele insek-lewetjie lank … uhmm … bolle rol, is daar tevredenheid in die diereryk.  Herbivore kou geduldig dag in en uit die blare of gras wat hulle nodig het, roofdiere is tevrede om net voldoende kos ta vang, en dan die rustige gang van hul lewe te gaan.

Maar nie mense nie.  Ons bly ontevrede.

Vanwaar die gejaag na meer?

Ons teks roep ons op om met die nodige tevrede te wees (6:8).  Baie jaag dinge soos rykdom of vervulling na, en val dan in ’n strik.  Ons word maklik die slagoffers van gierigheid. Dit is die wortel van allerlei soorte kwaad.  Wanneer jy geld najaag begin jy maklik die werklik belangrike dinge verwaarloos, soos geloof, en haal jouself nie net wins nie, maar veral ellende op die hals (6:10).

Vanwaar hierdie gejaag na besit, na meer en meer?  Dit is asof ons ’n innerlike leegheid ervaar en dié ruimte wil vul met dinge wat vir ons sin en betekenis kan gee.  Waarvoor vlug ons, watter sekerheid wil ons vir onsself skep deur geld en rykdom na te jaag?

  • Ons jaag na die sekerheid wat ’n goeie, vol lewe met genoeg lewensmiddele bied, wat ons van armoede en sukkel bewaar;
  • Dalk jaag ons die behoefte om geliefd te wees, gereken te word, ander se goedkeuring en liefde te wen deur ons vermoë om te kan gee en te versorg?
  • Ander vrees waardeloosheid, soek daarna om suksesvol en aanvaarbaar te wees, en ander se goedkeuring weg te dra omdat jy suksesvol is;
  • Soms streef ons daarna om onsself te vind en die middele te hê waarmee ons ’n bydrae kan maak.  Ons wil ons eie betekenis uit trots bevestig;
  • Sommige vrees om hulpeloos te wees, nutteloos, onmagtig om hul selfstandigheid te handhaaf;
  • Ander is behep daarmee om die sekuriteit wat geld bied, te gebruik om hul vrees vir ’n onbekende toekoms en vir die feit dat hulle dalk nie selfversorgend kan wees nie, te besweer;
  • Party vlug vir pyn, vir die vrees dat hulle versorging sal ontbeer, dat hulle nie sal kan kry wat hulle begeer nie;
  • Ander verafgod hulle onafhanklikheid, en vrees dat hulle deur ander gemanipuleer en beheer sal word as hulle nie genoeg geldelike mag versamel het nie;
  • Laastens voel mense hulle lewe het net betekenis as hulle die lewe van hul geliefdes kan verbeter en vir hulle sekuriteit kan skep.

Hoe lofwaardig ons behoefte aan geld en besittings ook al mag wees, hoe onskuldig die soeke na voldoende sekerheid op die oppervlak beskou mag lyk, baie mense beland in die suigkrag van ’n soeke na geld en besittings.

Die rat race

Ons leef in ’n beskawing wat selfsug en die versameling van besittings tot ’n primêre deug verhef het.  Ons sê graag dat hierdie of daardie persoon so goed vir hulleself doen.  Ons raak suinig en probeer mekaar uitoorlê om ’n winskoop of ’n goeie transaksie te beklink.  Alles gaan daaroor om te versamel en te hê, met die geloof dat dit ons gelukkig sal maak.

Wie so lewe, verloor alle rus en vrede.  Die lewe word ’n malle gejaag, ’n regte rat race.

Die musiekgroep U2 sing:
I have climbed the highest mountains.
I have run through the fields.
I have runned, I have crawled, I have scaled city walls.
But I still haven’t found what I’m looking for.

Ken Kersten skryf ’n preek oor 1 Timoteus 6:6-10 onder die titel “Contentment – I still haven’t found what I’m looking for.” Hy sê ons kultuur leer ons nie om tevrede te wees met wat ons het nie. Inteendeel, ons word geleer om te glo dat die versameling van aardse goed vir ons tevredenheid sal bring. Daarom eindig ons met gryperige hande: Hoe meer ons het, hoe groter word ons versugting na nog meer.

Die skepping betaal vir ons grypsug

Gryperige hande vergryp hulle maklik aan God se goed. Die aarde kreun onder die aanslag van die moderne welvaart-ekonomie. Wetenskaplikes bereken dat ons die natuurlike hulpbronne tot ons beskikking 20% vinniger opgebruik as wat die natuur in staat is om dit te vervang. Teen dié tempo het ons reeds twee aardbolle nodig om in die vraag na ekonomiese groei te voorsien.

Die aarde kreun onder die koolstofvoetspoor wat die mensdom daarop trap. (Die begrip “koolstofvoetspoor” dui op die hoeveelheid koolstofdioksied wat elke individu in die atmosfeer vrylaat ten einde sy lewenstandaard vol te hou.) Koolstofdioksied wat só in die atmosfeer vrygelaat word, is die vernaamste oorsaak van die kweekhuiseffek. Dit beteken dat dié gasse soos ’n digte kombers om die aarde lê wat daartoe aanleiding gee dat die aarde se temperatuur stadig maar seker besig om te styg, soos iemand wat koors ontwikkel. Wetenskaplikes reken dat aardverwarming die direkte oorsaak is van die wispelturige weerpatrone wat ons beleef: langdurige droogtes op sommige plekke en oormatige reën weer op ander plekke. Die video An Inconvenient Truth van die voormalige Amerikaanse visepresident, Al Gore, het hierdie werklikhede onontkenbaar onder ons aandag gebring.

Teen dié agtergrond kan mens met reg beweer dat die mensdom se onversadigbare versmagting na welvaart die grootste oorsaak vir die ekologiese krisis is. Mense wil nie meer eenvoudig en in harmonie met die natuur lewe nie. Mense wil hulle lewensomstandighede blinker, mooier en duurder hê. In die proses is ons besig om ons te vergryp aan God se goed.

C S Lewis skryf iewers: “Let’s pray that the human race never escapes Earth to spread its iniquity elsewhere.”

(Die prediker kan uit haar/sy eie omgewing met praktiese voorbeelde van die gevolge wat misbruik en besoedeling op die omgewing en op die kwaliteit van mense se lewe het, die punt illustreer.)

Tevredenheid as genesing vir grypsug

Die gawe van egte godsdiens is dat dit ons tevrede maak met wat ons het (6:6).  Ons het niks in die wêreld ingebring nie, en ons kan niks daaruit wegneem nie.  Besittings en rykdom is relatief, en die waarde daarvan gaan verby.  Rykdom is nie blywend nie.  Daarom moet mens versigtig wees dat die soek na voorfinale sekuriteit nie ons hele lewe oorneem nie.

Die antwoord is om vrede in God te vind.  Tevredenheid is in die eerste plek gewortel in ons belydenis dat God, die almagtige Vader, die Skepper van die hemel en die aarde is. Hy is ons Voorsiener. Al die skatte is syne. Trouens, Hy het dit met sy eie hande gemaak. En daardie God is ons Vader. Hy sal vir ons sorg. Daarom kan mens vreesloos en sonder bekommernis jou tyd daaraan spandeer om Hom te dien, uit dankbaarheid vir die kos en klere wat Hy voorsien. Dit is die gesonde leer waaraan ons te midde van al die druk in ’n welvaartskultuur moet vashou.

Mense wat leef uit tevrede dankbaarheid hoef nie na eksotiese natuurskoon aan die einde van ’n lang, onherbergsame roete te gaan soek nie.  ’n Gewone blom, ’n alledaagse brander, ’n gemiddelde boom as skaduwee teen die son, word ’n sakrament van God se sorg en die skoonheid en rykdom waarmee Hy ons oorlaai.  Die lewe is soveel makliker en mooier vir mense wat vrede in God vind.

Rentmeesterskap as genesing vir grypsug

Paulus roep Timoteus op om van geldgierigheid weg te vlug en te streef na die deugde wat by die geloof pas: opregtheid, toewyding aan God, geloof, liefde, volharding en minsaamheid.  Hy is voor God verantwoordelik om sy roeping en sy geloof uit te leef (6:11-16).

Om die lewende Here te dien beteken dat ons sy rentmeesters is.  As rentmeesters is ons aan God verantwoording verskuldig vir dit wat ons met God se goed aanvang.  Om rus te vind in goed se God staan teenoor die wispelturige onsekerheid van vertroue in God se goed.  As die aandelemark tuimel, is al jou gewaande sekuriteit daarmee heen.  Dit is veel beter om ryk te wees in die Here deur jou welvaart in diens van die koninkryk te gebruik.

Die fokus op God trek ons perspektief op goed reg.  Daarom moet ons gedissiplineerd van sekere dinge wegvlug (6:11), na ander dinge streef, en ons geestelik in die waarheid oefen soos atlete wat ’n harde wedloop volhardend hardloop.

Vrygewig gee as genesing vir grypsug

Rykdom bring ook groot verantwoordelikheid mee. God seën sommige mense met welvaart, sodat hulle vir ander tot seën kan wees.  Maar dan moet ons leer of vrygewig te gee.

Len Sweet se advies is dat ons lewenslank só moet gee dat die laaste tjek wat ons uitskryf sal “hop”.

Die Amerikaanse teoloog, Rick Warren, was na die publikasie van sy twee bekende blitsverkoper boeke, Purpose driven Church en “Purpose driven Life, feitlik oornag ’n kitsmiljoenêr. Toe ’n joernalis hom onlangs na sy nuutgevonde welvaart uitvra, was sy antwoord: “The problem is not being rich; the problem is dying rich.”  Daarom het Warren onder andere alles wat hy ook as salaris by die Saddleback-gemeente verdien het, aan die gemeente teruggegee, sodat hulle dit elders kan gebruik.  Hy het dit nie nodig nie, hy het genoeg.

Toepassing

Hoe kan Christene tevredenheid deel van hul lewe maak en daarmee die skepping red?  Tevredenheid, rentmeesterskap en vrygewigheid is deugde wat die dreigende ekologiese krisis kan afweer mits ons daadwerklik iets doen.

  • Gebruik alternatiewe, hernubare bronne van energie.  Hou vanjaar korter vakansie, eet eenvoudiger, en gebruik die opbrengs van ’n eenvoudiger lewenstyl om ’n sonverhitter vir huishoudelik water te installeer.  Doen alles moontlik om minder elektrisiteit te gebruik, so mors jy minder in daardie streke waar elektrisiteit met steenkool opgewek word;;
  • Gee onselfsugtig weg.  Identifiseer die organisasies, kerke of aksies waarvoor jy ruimhartig wil bydrae en gee gedissiplineerd.  Maak ’n beter kwaliteit lewe vir ander moontlik.
  • Gebruik van jou tyd en talente in diens van ander.  Gaan werk as vrywilliger by ’n instansie wat mense se lewenskwaliteit verbeter, en doen dit gratis.  Gee is nie net op geld van toepassing nie.
  • Lees die Bybel met die verwagting dat die Here jou sal vorm om met minder tevrede te wees.  Lees met die verwagting om te groei in jou ekologiese sensitiwiteit en bevry te word na ’n soeke van valse sekuriteit in aardse goedere.
  • Dink een maal per dag daaraan dat jy sal sterf, en dat die versamel van goedere as hoogste lewensdoel uiteraard futiel is.  Dink oor die werklike prioriteit van hierdie lewe na in die lig van jou rus in die ewige versorging deur God.
  • Maak gierigheid en grypsug ’n tema van jou gebede.  Vra die Here om jou te wys waar jy moet groei, waar jy moet verander, en waarvan jy jou moet bekeer.  Vra die Here om jou vry te maak van die behoefte om jou met ander te vergelyk, van jou sug na “keeping up with the Joneses.”
  • Skryf die volgende verse op ’n kaart en plak dit op die yskas, langs jou skeerspieël of by jou grimeertafel:

17 Dié wat in hierdie wêreld ryk is, moet jy waarsku om nie hooghartig te wees nie. Hulle moet nie hulle hoop op die onsekerheid van rykdom vestig nie, maar op God wat alles ryklik aan ons gee om te geniet.
18 Spoor hulle aan om goed te doen, om ryk te wees in goeie dade, vrygewig en mededeelsaam. 19 So vergader hulle vir hulle ’n skat as ’n goeie belegging vir die toekoms, sodat hulle die ware lewe sal verkry.

God stuur ons om te leef

Wys beelde van bedreigde spesies terwyl mense in stilte die impak van grypsug oordink.  (Gebruik die video/powerpoint wat saam met hierdie preek gebied word.)
Kaartjies met foto’s van bedreigde diersoorte kan by die deure uitgedeel word.

A ministry platform for faith leaders.

© Copyright Bible Media | This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.