Lied 396

Sections

Lirieke

1. Aanskoi die Heiland sien die kruis
die Hemelvors verag vergruis
Vir my het Hy Hom laat hang
Hy leef, Hy sterf - in my belang

2. Hy hang, van God en mens verlaat,
Hy seën waar ander spot en haat.
Hy bly verdra, vergeef, versoen -
in só 'n redder sal ek roem.

3. Vir al my skuld het Hy betaal;
vir my in helle-angs gedaal.
Sy kruis, sy liefde onbegrens,
ontsluit in my 'n nuwe mens.

4. Hom kan ek nou met vreugde dien
in ruimte deur sy kruis voorsien.
'n Liefde so volmaak en vry
eis alles, alles ook van my.

Geskiedenis

Teks 
Die oorspronklike teks van hierdie lied “When I survey the wondrous cross” van Isaac Watts (#201), het die eerste keer verskyn in sy Hymns and Spiritual Songs (Londen, 1707) en wel onder die hofie “for the holy Ordinance of the Lord’s Supper”. Watts se subtitel “Crucifixion to the world by the cross of Christ” verwys na Galasiërs 6:14 waarop die teks gebaseer is. Verskeie kenners meen dat dit Watts se beste lied is. Dit neem ’n belangrike plek in die Engelse himnodie in, onder meer omdat dit die eerste “hymn” is wat ’n persoonlike religieuse ervaring daarstel deurdat die voornaamwoord “I” gebruik word. Daar kom geen melodieë voor in Hymns and Spiritual Songs nie, maar Watts wys in sy voorwoord daarop dat die hele boek se tekse op drie soorte metrum sal pas, naamlik “Common, Long and Short Metre”. Skrywers meen dat meer tradisionele “long metre”-psalmwysies uit Tate en Brady se A New Version of the Psalms (1696/1698) of die vroeëre Psalter (1562) van Thomas Sternhold (1500-1549) en John Hopkins (?-1570) waarskynlik gebruik is. “When I survey” is ook gesing op die melodieë RICHMOND (#327) van Martin Madan (1726-1790) en HAMBURG, ’n aanpassing van ’n Gregoriaanse melodie wat in 1824 deur Lowel Mason (#201) geskep is, voordat dit vir die eerste keer gepubliseer is met ROCKINGHAM in James Henry Godding (c 18201884) se The Parochial Psalmodist (Londen, 1833). 

Die teks het in Nederlands verskyn in Die Halleluja (1903) as “Als ik bij ’t kruishout peinzend sta”. In Die Nuwe Halleluja (1931) begin die teks met “As ek die kruishout gadeslaan”. Die teks is deur Attie van der Colf (#164) in Afrikaans vertaal en gepubliseer in die proefsangbundel Sing onder mekaar (1988): “Aanskou die Heiland aan die kruis”. Van der Colf het die teks weer hersien vir die Liedboek (2001). 

Melodie 
Die melodie ROCKINGHAM (ook bekend as ROCKINGHAM OLD) is ’n aanpassing van ’n ouer melodie TUNBRIDGE wat anoniem gepubliseer is in Aaron Williams (17311776) se bundel Musica Sacra: Being a choice collection of psalm and hymn tunes, and chants, in three parts, with a figured bass, as they are used in the Right Hon. the Countess of Huntingdon’s Chapels, in Bath, Bristol, &c. (1774-1778). Williams neem dit weer op in die Second Supplement to Psalmody in Miniature (1783). Toe die melodie verskyn het in Edward Miller se The Psalms of David for the use of Parish Churches (1790), het dit die volgende byskrif gehad: “Part of the melody taken from a hymn tune”. Miller het waarskynlik die aanpassing gemaak. Hierdie “hymn tune” was ongeïdentifiseer vir meer as ’n eeu. In die Mei 1909 uitgawe van die Musical Times is die melodie geïdentifiseer as die anonieme TUNBRIDGE. Dit is geset op Watts se teks “When I survey the wond’rous cross” in James Godding se The Parochial Psalmodist (Londen, 1833) en in William Mercer (1811-1873) se Church Psalter and Hymn Book (1854). Na die publikasie in Hymns Ancient and Modern (1861) word ROCKINGHAM met Watts se teks vereenselwig. ROCKINGHAM is vernoem na Charles Watson-Wentworth (1730-1782), die tweede markies van Rockingham. Hy was twee maal eerste minister van Brittanje en ’n goeie vriend van Miller. 

Edward Miller (*30 Oktober 1735, Norwich; †12 September 1807, Doncaster) se vader was ’n padbouer en hy is in dieselfde beroep opgelei. Hy verlaat egter die beroep en gaan na Londen waar hy musiek studeer by Charles Burney (1726-1814), die mees prominente musiekhistorikus van sy tyd. As ’n vaardige fluitspeler speel hy in Handel se orkes. Hy beklee die orrelpos van die Parish Church in Doncaster van 1756 tot 1807. Miller verwerf sy DMus-graad by Cambridge in 1786. Hy was aktief in die musieklewe van Doncaster en komponeer klawerbordsonates en kerkmusiek. Sy invloedrykste publikasie was The Psalms of David for the use of Parish Churches (1790) waarin hy probeer het om metriese psalmodie te hervorm. Die boek is gepubliseer in samewerking met George Hay Drummond (1761-1807), wat toe vikaris van Doncaster was. Drummond het geskikte verse uit drie psalms gekies vir elke Sondag en feesdae van die kerkjaar en Miller het 36 melodieë uitgekies. Hy het ook orrelbegeleidings bygevoeg om die gemeentesang te verlewendig en te moderniseer. Hierdie versameling het ROCKINGHAM ingesluit wat geset was op “Thou, Lord, by strictest search hast known” (Ps 139), maar deesdae word dit gesing op die teks van Watts. 

Die sukses van The Psalms of David was ongekend en dit het Miller aangemoedig om die werk voort te sit tot op ’n hoë ouderdom. Hy publiseer ook Dr. Watts’s Psalms and Hymns, Set to New Music, in twee volumes (1800 en 1805). Dit het 470 melodieë bevat waarvan Miller self 92 gekomponeer het. In samewerking met sy seun, William, ’n Wesleyaanse geestelike, publiseer hy nog ’n bundel vir die Metodistekerk, David’s Harp (1805) wat 292 melodieë bevat het waarvan 39 nuut gekomponeer was deur Miller. Nie een van hierdie bundels het egter dieselfde invloed gehad as The Psalms of David nie. 

Bronne 
CDH; CGLB: 487-488; Colquhoun: 80-81; HCLBW: 502-503; Hymnary.org; Knight: 92; PHC: 90-91, 304-305; PHH: 316; www.hymnologyarchive.com