Lied 387

Ilse Pelem

Sections

Downloads

Vir Sang: ‘n PDF-dokument wat ’n melodielyn en lirieke bevat. In sommige gevalle bevat die dokument ook akkoorde.

Vir Begeleiding: ‘n PDF-dokument wat meerstemmige begeleiding vir orrel en/of klavier bevat. In sommige gevalle bevat hierdie dokument ook die lirieke van die lied.

Opname: Opname van van die lied, beskikbaar as mp3-lêer.

Aanbieding: ‘n Powerpoint aanbieding van die lied se lirieke.

Lirieke

1. O Heer, uit bloed en wonde,
uit kruishout haat en hoon
blyk duid'lik hoe die sonde
die liefde ru beloon!
U liefde bring genesing
al is met U gespot.
U liefde skenk vergewing,
en wil versoen met God.

2. Verlate van u vriende,
verlate Worstelaar;
verlate van die Vader
verlate Middelaar!
Net pyn en dors en duister
is by U in u nood;
ontdaan van aardse luister,
oorwin U tog die dood!

3. U vasgenaelde hande,
u spiesverwonde sy
spreek wyd oor alle lande:
Só moes die Christus ly!
Vervloek, om te ontsondig,
verlate, om te vind;
moes sterf om te verkondig:
Deur My word jy Gods kind.

4. Ek dank U, Heer, van harte
dat U, Verlosser, Vriend,
vir my die bitter smarte
gely het, onverdiend!
Waar ek hier ook mag swerwe,
diÈ troos sal ek behou
dat as ek eenmaal sterwe,
ek, Heiland, U aanskou.

Geskiedenis

Teks 
Die oorspronklike teks “O Caput cruentatis” is deel van ’n groter 13de-eeuse gedig wat begin met die woorde Salve mundi salutare en die volgende opskrif dra: Rhythmica Oratorio. Dit bestaan uit sewe dele waarby elke seksie gewy word aan een van die verskillende liggaamsdele van die sterwende Jesus aan die kruis: voete, knieë, hande, sye, bors, hart en hoof. Dit is gebruik vir meditasie tydens die Lydensweek. Die outeurskap van hierdie teks word bevraagteken en sommige mense meen die digter was Arnulf van Leuven. Daar is egter ook geleerdes wat die siklus aan Bernard van Clairvaux toeskryf. 

’n Duitse weergawe van die hele teks is gedoen deur Paul Gerhardt (#156) en die sewende seksie daarvan, “O Haupt, voll Blut und Wunden” (O Caput cruentatis), is gepubliseer in die sesde volume van Johann Crüger se Praxis Pietatis Melica (1656). Die lied is in verskeie tale vertaal. Die gewilde Engelse vertaling is gedoen deur die Amerikaner dr James Alexander (1804-1859) en dateer uit 1849: “O sacred head, now wounded”. Bernhard ter Haar (1806-1880) het die lied in Nederlands vertaal vir die Nederlandse Hervormde Kerk se Vervolgbundel (1868) as “O hoofd, bedekt met wonden”. EC Pienaar (#250) het dit op sy beurt in Afrikaans vertaal vir die AGB (1944) as “O Hoof, bedek met wonde”. Vir die 1978-bundel het Attie van der Colf (#164) die teks herbewerk tot vier strofes: “O Heer, uit bloed en wonde”. Die derde strofe hiervan is egter weggelaat in die Liedboek (2001). 

Met die opkoms van innige volksvroomheid aan die einde van die Middeleeue tree een naam altyd na vore: Bernard van Clairvaux (*1091, Fontaines, Dijon; †1153, Clairvaux). Na ’n universiteitsopleiding tree hy toe tot die Cisterciënser-klooster in Citeaux. Kort hierna word hy hoof van 12 monnike met die opdrag om ’n nuwe klooster te stig by Clairvaux in Frankryk. Clairvaux was ’n besielende geestelike leier met aansienlike invloed in Europa gedurende die 12de eeu. Vele mistieke tekste word aan hom toegedig. Een hiervan is die sewe lydensoordenkings wat baie populêr geword het onder die titel Beati Patris Bernardi Rhytmica Oratio met die subtitel ad unum quodlibet membrorum Christi Patientis et a cruce pendentis. Sy werk is hoog aangeslaan deur Luther. 

Arnulf van Leuven (Loewwen, Loewen, Louvain) (*c 1200, Leuven; †1250/1251, Villers), wat as ander moontlike digter van hierdie teks gereken word, was ’n digter en sedert 1240 ab van die Cisterciënser-klooster in Villers-la-Ville in die suide van België. 

Melodie 
Die melodie HERZLICH TUT MICH VERLANGEN (ook bekend as PASSION CHORALE, ACH HERR, MICH ARMEN SÜNDER en O HAUPT, VOLL BLUT UND WUNDEN) is gekomponeer deur Hans Leo Hassler. Dit het vir die eerste keer in druk verskyn in Hassler se Lustgarten neuer teutscher Gesänge, Baletti, Galiarden und Intraden (1601) as die toonsetting vir ’n sekulêre teks: “Mein Gmüt ist mir verwirret, das macht ein Jungfrau zart”. Hierdie lied is dus ook ’n kontrafak. In Harmoniae Sacrae, Vario Carminum Latinorum et Germanicorum genere (Görlitz, 1613) word die melodie verbind met Christoph Knoll (1563-1650) se begrafnislied, “Herzlich tut mich verlangen”, en in 1625 het dit verskyn met Johann Hermann Schein (#256) se teks “Ach Herr, mich armen Sünder”. Dit is met Gerhardt se teks “O Haupt, voll Blut und Wunden” gepubliseer in Johann Crüger (#156) se Praxis Pietatis Melica (1656). 

Hans Leo Hassler (*25 Oktober 1564, Nürnberg; †8 Junie 1612, Frankfurt am Main) was die seun van ’n orrelis in Nürnberg. In 1584 is hy na Venesië waar hy gestudeer het onder die beroemde orrelis van die St Markuskatedraal, Andrea Gabrieli (15101586). In 1585 keer Hassler terug na Duitsland en word hy orrelis vir Octavian II van die handelshuis Fuggers in Augsburg. Met Octavian se dood in 1600 gaan Hassler na Praag as hoforrelis van keiser Rudolph II. In 1601 word hy aangestel as orrelis in die Frauenkirche en hoofkapelmeester in Nürnberg. Sy reputasie as uitstaande orrelis en komponis het vinnig gegroei. In 1604 gaan hy na Ulm en vier jaar later aanvaar hy die pos as orrelis van Christian II van Sakse in Dresden. Gedurende die laaste jare van sy lewe het hy gelei aan tuberkulose. Vanaf 1590 publiseer Hassler ’n groot aantal sekulêre en geestelike koorwerke waaronder die Lustgarten neuer teutscher gesäng (Nürnberg, 1601), Psalmen und Christliche Gesäng (1607) en Kirchengesänge, Psalmen und geistliche Lieder (1608). 

Bronne 
CDH; CGLB: 459-463; Cillié: 232-233; Colquhoun: 82; CWH: 130-131; KLEG: 133; HC: 155-158; HCLBW: 215-217; Hymnary.org; Knight: 96-97; PHH: 539-540.